Goreyê raporê UNESCO’yî heme dinya de warê ewleyîya rojnamegeran û azadîya xoîfadekerdişî de tepaşîyayîşêko zaf girs bi. Sewbîna rapor de ame dîyarkerdene ke nisbetê xosansurkerdişê rojnamegeran zî resaya se ra 63.
Goreyê Raporê Averşîyayîşê Medya û Azadîya Îfadekerdişî yê Dinya ke hetê Rêxistina Kulture, Ziwan û Zanistî ya Neteweyê Yewbîyayeyan (UNESCO) ra ameyo amadekerdene, heme dinya de warê ewleyîya rojnamegeran û heqê azadîya xoîfadekerdişî de tepaşîyayîşêko zaf girs bîyo. Raporo ke bi sernuşteyê, “Rojnamegerî: Awankerdişê Dinyayêka Aştîyane” daneyanê mabênê 2022 û 2025î xo de hewîneno. Goreyê raporî ke çar serran de reyêk yeno amadekerdene, heme dinya de hetê heqê azadîya îfadekerdişî û ewleyîya rojnamegeran de se ra 10 tepaşîyayîş est o. Raporî de tehlukeya tepaşîyayîşê bi vatişê, “No radeyêko ke bi desan serran o nêamebi vînayene” ame pênasekerdene.
‘Xosansurkerdişe se ra 63 vêşî bîyo’
Raporî de daneyê derheqê xosansurkerdişê rojnamegeran û çapemenîye de zî agahî ameyî dayene. Goreyê raporê eynî wext de mabênê rojnamegeran de daraxa xosansurkerdişî zî nisbetêko berz de zêde bîyo. Raporê çeleyê 2022î heta çeleyê 2025î nisbetê xosansurkerdişî se ra 63 vêşî bîyo.
Hêrişê rojnamegeran ser o vêşî bîyê
Goreyê raporê mabênê serranê 2022-2025î 186 rojnamegerî wexto ke herêmanê şerî de pirodayîşî taqîb kerdêne ameyê kiştene. Raporî de nê agahîyî ca girewtê: “No, goreyê raporê serdemê 2018-2021î manaya se ra 67 zêdebîyayîşî dano. Tena serra 2025î de 93 rojnamegerî ameyê kiştene, 60 înan herêmanê şerî de merdê.”
‘Kerdişî bêceza manenê’
Raporî de babeta muhakemekerdişê kerdişanê rojnamegeran zî ameyê erjnayene. Goreyê raporî heme sozanê mîyanneteweyî yê seba qedînayîşê bêcezabîyayîşê kiştişê rojnamegeran zî averşîyayîş nêbîyo. Raporî de nê agahîyî ameyê dayene: “Serra 2012î de nisbetê bêcezamendiş se ra 95 veşî bîyo. Ê wextî ra heta nika no nisbet serra 2024î de kewto se ra 85. La reyna zî zafaneyê sucdaran bêceza manenê.”
Se ra 75ê rojnamegeranê cinî rastê tacîzê sanalî yenê
Babetêka bîne ke zêde bîya zî şîdetê vera rojnamegeranê cinîyan o. Raporî de yeno vatene ke tacîzê vera rojnamegeranê cinîyan heme dinya de zaf zêde bîyî. Raporî de ame nîşandayene ke se ra 75ê rojnamegeranê cinîyan û kedkaranê medyaya dîjîtale karî ser o şîdeto psîkolojîk vînenê.
‘Rojnamegerî reyna karê xo domnenê’
Raporî de sey nuqtayêka pozîtîfe yena vatene ke nê serdemî de rojnamegerîya cigêrayoxe û xebatê hemparan de averşîyayîşêk bîyo. Sewbîna rapor dîyar keno ke xeylê sazgehanê çapemenî de yewîneyê kontrolkerdişê raştîyan zêde bîyî û rojnamegerî vera heme astengî û tedayan zî karê xo domnenê.
‘Vengdayîşê têkoşîno hempar’
Rapor tabloyêka xemgîn pêşkêş keno, la eynî wextî de vengdano dewletanê endamanê NY’yî ke nê meylê ters bikerê. Sewbîna raporî de ame waştene ke heme dewletî seba komelêko demokratîk rojnamegerîye û rojnamegeran bipawê.
Peynîya raporî de ame dîyarkerdene ke azadîya îfadekerdiş û agahdarkerdişî tercîh nîya, şertêko bingeyin ê aştîya domdar a.
