Wan – Mamostayê zimanê Kurdî Irfan Geylanî serhildana gelan a li Rojhilatê Kurdistanê û Îranê nirxand û got: “Divê serhildana dawî wekî encama krîzeke hevdem a debara jiyanê, krîzeke nasnameyê û krîzeke rewatiya siyasî were hesibandin.”
Çalakî û serhildana gelên Îran û Rojhilatê Kurdistanê 17 roj in bênavber didomin. Çalakiyên ku ji ber rewşa aborî ya xerab dest pê kirin, veguherîn serhildaneke giştî û li seranserê welêt belav bûn. Gelên Îranê li dijî polîtîkayên rejîma îslamî şev û roj li kolanan in û bi dirûşmên weke “Ji dîktator re mirin” nerazîbûn û daxwazên xwe tînin ziman. Rejîm jî şûna ku guh bide daxwazên gelan polîtîkayên çawisandin, kuştin, binçavkirin û tepisandina serhildanê dimeşîne. Ruxmê hemû zilm û zordariya rejîmê jî serhildan berdewam dike.
Mamosteyê zimanê Kurdî Irfan Geylanî ku ji ber zextên rejîma Îranê koçî Almanyayê kiriye derbarê serhildanê û polîtîkayên rejîmê de ji Ajansa Welat re axivî.
‘Washington bêîstîqrariya kontrolkirî wekî amûrekî bikar tîne’
Irfan Geylanî destpêkê rewşa Rojhilata Navîn û polîtîka û têkiliyên hêzên hegemonîk û bandora wan a li ser serhildana li Îranê nirxand. Irfan Geylanî da zanîn ku rewşa îro li Îranê diqewime ji hevkêşeya mezintir a pêşbaziya hêzê li Rojhilata Navîn û cîhanê cuda nîn e û got: “Îran êdî ne tenê pirsgirêkeke navxweyî yan jî herêmî ye, bûye yek ji girêkên girêdana pêşbaziya Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA) û Çînê. Ev pêşbazî ne hewce ye ku şerekî rasterast be, lê belê têkoşîneke li ser rêyên enerjiyê, bazar, rêziknameya ewlehiyê û şêwazên rêveberiyê yên li herêmê ye. Di salên dawî de, DYAyê hewl da ku bêyî destwerdana leşkerî ya rasterast hevsengiya hêzê ya li Rojhilata Navîn jinûve saz bike. Kêmkirina hebûna leşkerî ya rasterast, zêdekirina zexta aborî, cezayên hedefgirtî û bikaranîna dabeşbûnên navxweyî yên li welatan beşek ji vê stratejiyê ne. Îran di vê çarçoveyê de hem wekî gefeke potansiyel û hem jî wekî levereke zextê tê dîtin. Washington bêîstîqrariya kontrolkirî wekî amûrekî bikar tîne.”
‘Tu eleqeya Çînê bi aloziya li Îranê re tune ye’
Irfan Geylanî derheqê polîtîkayên Çînê yên ji bo Îranê de jî fikrên xwe anîn ziman bi lêv kir ku Çîn ne bi perspektîfeke îdeolojîk, tevahî jeopolîtîk li Îranê dinêre û ev tişt gotin: “Ji bo Pekînê, Îran girêkeke girîng e, di projeyên kember û rêyan de, korîdoreke enerjiyê ye û şirîkekî di têkbirina rêziknameya yeknavendî ya DYAyê de ye. Lê berevajî baweriya populer, tu eleqeya Çînê bi bêîstîqrariya navxweyî ya Îranê re tune ye. Pekîn rejîmeke pêşbînîkirî, -her çend tepeserker be jî- Îraneke di aloziyeke kronîk de tercîh dike. Ji ber vê sedemê, Çînê her gav li şûna mafên gel, girîngî daye îstîqrara serweriyê. Ev tam xala nakokiya di navbera berjewendiyên gelê Îranê û lîstika hêzên cîhanî de ye.”
‘Gel dibêje em ne amûra Amerîkayê ne û ne jî piyonê Çînê ne’
Irfan Geylanî di derheqê polîtîkayên Îranê yên li dijî van hêzan de jî nirxandin kir û destnîşan kir ku Îran di navbera her ti qutban de asê maye: Irfan Geylanî wiha dirêjî da axaftina xwe: “Rejîma Îranê ji aliyekî ve dixwaze bi Çîn û Rûsyayê re pêgeheke stratejîk ava bike û ji aliyê din ve, ji ber zexta aborî û siyasî ya Rojava westiyaye. Encama vê rewşê polîtîkayeke derve ya aloz û polîtîkayeke navxweyî ya bêtir li ser ewlehiyê ye. Çiqas zexta derve mezintir dibe, ewqas rejîm di nav xwe de girtî dibe û çiqas xwepêşandanên navxweyî berfirehtir bibin, ewqas rejîm li Rojhilat penageh digire. Ev çerxek xerab e. Îran hewl dide ku qelsiya xwe ya navxweyî bi parastina bandora herêmî telafî bike, lê ev siyaseta lêçûnên giran li ser civakê ferz dike. Xelk hîs dikin ku dema ku welat hildiweşe çavkaniyên welêt li derveyî welêt têne xerckirin. Bi ya min, divê xwepêşandanên dawî di vê çarçoveyê de werin dîtin. Civaka Îranê, bi awayekî, dibêje ku em ne amûra Amerîkayê ne û ne jî piyonê Çînê ne. Ger ev deng neyê rêxistin kirin, dibe ku di lîstika mezin a hêzan de winda bibe, lê ger bibe hişmendiyeke siyasî ya domdar, ew dikare hevkêşeyê biguherîne.”
‘Ev serhildan teqîna hêrsa tepeserkirî ye’
Irfan Geylanî îşaret bi karakterê rêjîmê kir û da zanîn ku ev serhildana gel ne ji nişka ve ye û ne jî tenê bertekek ji bo bûyerek demkî ye û got: “Em bi kombûna krîzan re rû bi rû ne; krîza aborî ya kronîk, hilweşîna baweriya giştî, neheqiya avahîsaziyê, tepeserkirina siyasî û şermezarkirina domdar a rûmeta mirovan a gel. Civaka Îranê bi salan e di rewşeke sekinandinê de ye. Ne îhtîmala reformên rastîn hebû, ne jî vîzyoneke zelal a pêşerojê hebû. Tiştê ku di van rojan de qewimin, di rastiyê de teqîna hêrsa tepeserkirî ye ku êdî bi amûrên ewlehiyê yên kevneşopî nayê kontrol kirin.”
‘Ji bo Kurdan serhildan encama krîza nasnameyê ye’
Irfan Geylanî bal kişand ser rewşa gelê Kurd û polîtîkayên rejîmê yên li ser gelê Kurd û diyar kir ku li rojhilatê Kurdistanê, ev rewş hîn girantir bûye. Îrfan Geylanî di berdewama axaftina xwe de ev tişt gotin: “Cudakariya neteweyî ya dîrokî, xizaniya avahîsaziyê, ewlekariya domdar a civakê û ji holêrakirina sîstematîk a hêzên serbixwe yên Kurd bûye sedema hesteke kûrtir a bêpêşeroj li vê herêmê. Ji ber vê yekê, divê serhildana dawî wekî encama krîzeke hevdem a debara jiyanê, krîzeke nasnameyê û krîzeke rewitiya siyasî were hesibandin.”
‘Rejîm ji ber tirsa hilweşîna xwe êrişkar e’
Irfan Geylanî rewşa rejîmê û sedemên êrişkariya wê jî nirxand û got kapasîte û feraseta rejîmê ku bi civakê diyalogê pêş bixe tune ye û axaftina xwe wiha domand: “Avahiya Komara Îslamî li ser dûrxistinê ye, ne li ser beşdarbûnê. Her daxwazeke ku ji kontrola îdeolojîk derbas dibe, bixweber wekî gefeke ewlehiyê tê şîrovekirin. Di çavên hikûmetê de, gel ne welatî ne, lê dibe ku mijarên bêîtaet bin. Ji aliyekî din ve, rejîm di rewşeke qelsiya stratejîk de ye. Dema ku rejîmek rewatiya xwe ya civakî winda dike, ji bo mayîndebûnê serî li tundûtûjiyê dide. Êrîş ne ji pozîsyona hêzê ye, lê ji pozîsyona tirsê ye. Tirsa hilweşîna navxweyî, tirsa ji dabeşbûna di laşê hikûmetê de û tirsa ji girêdana xwepêşandanên civakî bi hêzên siyasî yên rêxistinkirî re.”
‘Divê têkiliyên bi cîhanê re ne li ser mayîndehiya îdeolojîk a rejîmê bin
Irfan Geylanî mijara çareserkirina pirsgirêkên heyî, rewşa midaxeleyên hêzên hegemonîk jî nirxand û bi domdarî ev tişt gotin: “Rastî ew e ka rejîm dixwaze ji vê rewşa bêçare derkeve yan na. Eger bixwaze divê ew guhertina paradîgmayê bike, ne tenê guhertineke taktîkî. Gava yekem ew e ku mafên bingehîn ên gel qebûl bike, ne wekî îmtiyazekî, wekî mafekî neguhêrbar. Azadiya derbirînê, rêxistinbûnê, mafê diyarkirina çarenûsa çandî û siyasî, bidawîanîna ewlekariya civakê û hilweşandina cudakariya avahîsaziyê. Ya duyemîn ew e ku bi rastî xwe ji aboriya kirêdar û leşkerî dûr bixe. Heta ku aborî xizmeta torên hêzê bike, her reform mehkûmî têkçûnê ye. Ya sêyemîn, ji nû ve pênasekirina têkiliyên bi cîhanê re ye. Divê têkiliyên bi cihanê re li ser bingeha berjewendiyên gel bin, ne ji bo mayîndehiya îdeolojîk a rejîmê bin. Dema ku civakek di nav xwe de perçebûyî û bêparastin be destwerdana hêzên biyanî gengaz dibe. Rejîmeke ku gelê xwe temsîl dike kêmtir ji lîstika hêzên biyanî re rû bi rû ye.”
‘Rola partiyan nayê paşguhkirin’
Irfan Geylanî da zanîn ku Partiyên Kurd bi rewşek dualî re rû bi rû ne û got: “Ji aliyekî ve, civaka Kurd hîn jî wan wekî beşek ji bîranîna berxwedan û parastina mafên neteweyî nas dike û ji aliyê din ve, di navbera avahiyên partiyan û nifşên nû yên xwepêşanderan de valahiyek çêbûye. Hin ciwan hîs dikin ku partî pir nehişyar in an jî di nav fikarên herêmî de asê mane. Lêbelê, rola partiyan nayê paşguh kirin. Ew hîn jî xwedî kapasîteya rêxistinkirina ezmûnên dîrokî û torên ragihandinê ne. Pirsgirêka sereke ew e ku gelo ew dikarin xwe bi ziman û daxwazên civaka îroyîn ji nû ve pênase bikin.”
‘Hevgirtin û diyaloga nav-Kurdî pêwîstiyeke dîrokî ye’
Irfan Geylanî li ser rewş û rola partiyên Kurdan, têkiliya wan bi civakê re jî sekinî û axaftina xwe wiha qedand: “Bi ya min sê prensîbên diyarker hene. Ya yekem, girêdaneke rastîn bi civakê re, ne ji jor ber bi jêr, lê ji dilê daxwazên rojane yên gel. Duyem, dûrketina ji yekdestdariya siyasî. Tu partî bi tena serê xwe nûnertiya tevahiya civaka Kurdî nake. Hevgirtin û diyaloga nav-Kurdî pêwîstiyeke dîrokî ye, ne hilbijartineke taktîkî ye. Sêyem, girêdana pirsgirêka Kurdî bi demokrasiya seranserî ya li Îranê re ye. Ezmûnan nîşan daye ku veqetandina herduyan hem ji bo Kurdan û hem jî ji bo tevgera demokratîk a Îranê zirar e. Mafên neteweyî bêyî demokrasiyê nayên parastin û demokrasî bêyî çareserkirina pirsgirêka neteweyî ne temam e. ”
