Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ji çareseriya pirsgirêka Kurd “entegrasyona demokratîk” pênase dike. Ji bo vê yeke jî behsa “qanûnên azadiyê” dike. Ocalan pêşniyar dike ku ji bo çareseriya bingehîn a pirsgirêkê divê li ser “hiqûqa tevahî” (holîstîk) were sekinin, teqez dike ku pêdivî bi prensîba “mafê hêviyê” heye û da zanîn ku divê di zûtirîn dem de ev gav werin bicihanîn.
Dema ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan di 27ê Sibata 2025an de banga xwe ya ji bo “Aştî û Civaka Demokratîk” kir, bêguman têgihîştineke wî ya berfireh hebû ku ew çi dixwaze bi dest bixe. Bi rastî, wî di cih de van niyetan di xebata berfireh a bi navê “Manîfestoya Aştî û Civaka Demokratîk” de destnîşan dike. Ocalan modelek nû pêşkêş dikir. Bi vê modele armanc kir ku hem aştiya Kurd û Tirkan bi dest bixe û hem jî ji bo Kurdan û tevgera azadiyê derfetek ji bo guhertinê biafirîne. Bêguman, yek ji xalên herî girîng ew bû ku dê bi dewleta Tirk re çawa aştiyê pêk bîne.
Di beşên berê de, me bi berfirehî li ser danîna maseyeke aştiyê, danûstandinên berdewam û mijara entegrasyona demokratîk parve kir. Wekî din, em dikarin bibêjin ku yek ji aliyên herî girîng ên vê yekê “Qanûnên Azadiyê” ne. Bi rastî, Ocalan di civîna çapemeniyê ya berfireh de ku di salvegera 27ê Sibatê de hat lidarxistin, bi giranî behsa van mijaran kir.
Pirsa ku qanûnên azadiyê yên ku me di beşa berê de li ser wan rawestiyabûn dê çawa bin, mijarek meraqê bû. Di vê beşa rêzenivîsa me de em ê bi berfirehî li ser vê mijarê bisekinin. Em ê di vê beşe de hewl bidin fêm bikin bê ka Abdullah Ocalan di hevdîtinên xwe yên bi şandeyê re aniye ziman, qanûnên azadiyê, mebesta gotina “qanûna tevahî” (holîstîk) çi ye, û mijara rêveberiyên herêmî û rêgeza “mafê hêviyê” dê çawa were çareserkirin.
Ji bo pêkanîna entegrasyonê ‘qanûnek taybet’
Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, piştî nirxandinek berfireh a ser entegrasyon dê çawa were pêkanîn, çarçoveyeke qanûnê pêşniyar kir. Di çarçoveya qanûnê de gerîlayên li çiyayan, yên li Ewropayê û Kurdên li deverên din ên cîhanê dê çawa werin Tirkiyeyê pêşniyarên xwe parve dike. Ocalan dibêje ku ji ber rewşa PKKê rewşeke taybet e, ev yek jî bi rêya qanûnek taybet pêk were. Di hevdîtinekê de bi şanda Îmraliyê re di meha Tebaxê de, meseleyê wiha şîrove dike: “Divê qanûnek çarçoveyî ya berfireh were amadekirin. Qanûnek taybetî ji bo rewşa taybetî ya PKKê. Belê, AKP jî dibêje ‘qanûna ku dê were derxistin divê taybetî ji bo pirsgirêkê be’; ev çareseriya pêşniyarkirî ne xelet e, lê ew nikarin pê re mijûl bibin. Ji ber ku ezmûna wan tune ye. Ev çareseriya ku dewletê dîtiye ye. Lê ew cûdahiyek dikin: astên jorîn û astên jêrîn… Ger ev berdewam bike, ew ê ji bo me bibe pirsgirêkek mezin. Kes nayê. Ji ber vê yekê, divê qanûnek taybetî ji bo mijarê hebe. Qanûnek çarçoveyî dê were çêkirin, ez vê yekê dubare dikim û ez ê dubare bikim jî. Ew dikarin bi pisporan re bişêwirin.”
Abdullah Ocalan, di hevdîtina meha Îlonê de dîsa mijara vê “qanûna taybet” tîne rojevê: “Niha nîqaş li ser qanûnên veguhêz hene. Ew vê yekê wekî serdema veguhêz bi nav dikin. Ew dibêjin ku qanûnek taybet hewce ye. Ev mijar di heman demê de aliyên civakî, aborî û siyasî jî hene. Ew meseleya rêziknameya qanûnî ye. Lê ev qonaxên paşîn in. Ez jî qebûl dikim. Ev serdema veguhêz e. Ew hewceyê qanûnek taybet dike. Lê pêvajo niha gihîştiye vê astê û tiştek nayê kirin. Ez jî difikirim ku qanûnek taybet hewce ye. Ez ne parêzer im, lê ez dibînim ku ev yek hewceyê qanûnek e.”
‘Werin em jê re bêjin ‘serdema aştiyê’, ne ya ‘terorê’
Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, di hevdîtinekî meha Cotmehê de jî bal dikişîne ser mijara “qanûna taybet”. Piştre behsa “qanûna aştiyê” dike. Ew sedemên girîngiya vê yekê wiha rêz dike: “Xala girîng ev qanûn e. Divê çawa be? Wekî ku hûn dizanin, ez yekem kes bûm ku qanûnek taybet pêşniyar kir. Paşê, yên din ew nivîsandin. Ew qanûnek taybetî ya PKKê ye, ji ber vê yekê demkî ye. Divê ew berfireh û holîstîk be. Divê her tiştê ku di dîroka wê de qewimîye, tevî hemî endam û kiryarên wê, wekî rastiyek yekane bigire nav xwe. Ji ber ku PKK rastiyek e. […] Min hewl da ku dîrokê ji bo vê sedemê lêkolîn bikim. Ew dibêjin ‘bê teror’, lê em jê re bibêjin ‘Serdema Aştiyê.’ Em dikarin jê re bibêjin qanûnek ji bo veguheztina serdema aştiyê, hem bi awayekî fîîlî hem jî ji hêla zihnî ve berdana çekê. […] Qanûnek aştiyê ji bo sedsala duyemîn a Tirkiyeyê. Qanûna Aştiyê peyva herî guncav e ji bo vê yekê. Di rewakirina qanûnê de, em li ser qanûnek diaxivin ku li ser prensîba ku ew kesên ku di vê çarçoveyê de ne dê ji niha û pê ve bi tu awayî tundî pêk neynin, teşwîq nekin an jî nexin nav siyasetê. Ne tenê tundûtûjî, lê qanûnek li ser bingeha destwerdana li siyaseta li derveyî demokrasiyê ye.”
Prensîba ‘mafê hêviyê’ û ‘statuya Îmraliyê’
Prensîba “mafê hêviyê”, ku ji hêla Serokê MHPê Devlet Bahçelî ve pir caran hate rojevê, cara yekem ji meha Îlonê û vir de dikeve rojeva Abdullah Ocalan. Ocalan, ramanên xwe yên li ser qanûnên azadiyê diyar dike û tekez dike ku divê ev yek bi prensîba “mafê hêviyê” were temam kirin. Ocalan di vê çarçoveyê de mijara “statuya Îmraliyê” jî dinirxîne, ku herî dawî Devlet Bahçelî di civîna koma partiya xwe de anîbû ziman. Ocalan, di nirxandina xwe ya ji bo heyetê di meha Îlonê de wiha dibêje: “Divê ew ji min derketinek hêsan hêvî nekin. Divê ew di çarçoveya qanûnê de rêyan vekin ku roleke siyasî bilîzin. Bahçelî jî got. Astengiya li pêşiya karê min rakin da ku ez bikaribim biçim û bixebitim. Ez ê bixebitim, lê ji bo xebatê statuya qanûnî hewce dikim. Ez ê çawa bixebitim? […] Ger ew bixwazin, ew dikarin biryar bidin û ev dikare di çarçoveya vê pêvajoyê de be. Rast e ku mafê hêviyê bi navê min ve girêdayî ye, lê ev ne tenê li ser min e. Niha bi hezaran kesan eleqedar dike. Bi hezaran kesan ev ceza wergirtine. Ev pergala hiqûqî eleqedar dike.”
‘Divê li ser tiştên ez bikim lihevkirinek hevpar hebe’
Abdullah Ocalan diyar dike ku ew ji bo xebatê pêdivî bi derfetên bêtir dibîne û dibêje: “Divê pênaseyek hevpar a Ocalan hebe.” Li gel nivîsa 27ê Sibatê divê lihevkirinek hevpar hebe û divê derfetên ku ez dikarim çi bikim û çiqas bandorker im hebin. Wekî din, tişt tevlihev dibin. Divê ew muxalefetê jî tevlî bikin. Ez dubare dikim; divê ew biryar bidin, ‘ka Apo dê bixebite an na?’ Evqas eşkere ye. Tam saleke ez pêvajoyê ji vir bi çavkaniyên sînordar dimeşînim. Lê niha dijwar dibe ku bi vî rengî berdewam bikim. Divê ez beşdarî siyasetê bibim. Gelek hêz û pêşketin hene; kesek din dikare di her kêliyê de derkeve holê. Bêguman, divê ez bikaribim bandorê li wan bikim.”
Abdullah Ocalan zehmetiyên ku ev pirsgirêk diafirîne bi van hevokan kurteber dike: “Ocalan dixwaze tiştê ku dibêje bike, ew dixwaze wê bixe pratîkê. Hêza gotinan li cem min heye, lê amûrên çalakiyê li cem min nînin.”
Piştre Ocalan behsa pêwîstiya hevkariya mezintir bi muxalefetê re derbarê pêvajoyê de dike: “Ew ê bibêjin: ‘Ji bo pêkanîna daxuyaniya 27ê Sibatê, divê Ocalan bi xwe bigihîje helwesteke çalak, amadebûneke kar. Ocalan berpirsiyarê pêkanîn, pratîkkirin û bicîhanîna vê daxuyaniyê ye; ew karê wî ye.’ Wekî din, kiryarên Ocalan bi sînor in. Provokasyon jî ketiye dewrê. Divê ez bi lezgînî tevlî pratîkê bibim; divê şert û mercên xebatê hebin. Ez ê bi şev û roj bixebitim.”
‘Qanûna holîstîk’ û ‘entegrasyona pozîtîf’
Di gelek hevdîtinên xwe yên di mehên dawî de, Abdullah Ocalan li ser “qanûna holîstîk” axivî. Qanûna holîstîk dikare wekî qanûn û destûra bingehîn yên ku li dijî Kurdan têne sepandin û hemî belgeyên qanûnî û îdarî yên ku ev qanûn li ser wan têne dirêjkirin were pênasekirin. Bi gotineke din, ew qanûn in ku pisporên qanûnî wekî ‘qanûna dijmin’ pênase dikin û zîhniyeta siyasî û qanûnî ya ku ew li ser hatiye avakirin. Qanûnên ku li vir têne behs kirin dikarin wekî hin madeyên destûrî yên ku dibin sedema înkarkirina nasnameya Kurd û her wiha Qanûna Cezayê ya Tirk, Qanûna Dij-Terorê, û belgeyên qanûnî û îdarî yên pêvek ên ku bi taybetî vê yekê çareser dikin werin dîtin. Bê guman li vir “entegrasyona pozîtîf” dikeve dewrê.
‘Me tercîha xwe ya siyasî eşkere kiriye’
Wekî ku me di beşa berê de bi we re parve kiribû ku Ocalan, bi gotina “Em ê tişta ku bi şoreşa negatîf hate hilweşandin bi şoreşa pozîtîf ji nû ve ava bikin,” di rastiyê de tekez dike ku divê rêbazek erênî di her warî de were sepandin. Vê mijarê di hevdîtina xwe ya dawî ya di 16ê Sibatê de bi berfirehtir digre dest. Ev xal bi berfirehî di civîna çapemeniyê ya di 27ê Sibatê de, ango salvegera banga 27ê Sibatê de hatin vegotin.
Em ji wê daxuyaniyê ragihînin: “Banga me ya ji bo 27ê Sibata 2025an, îlanek e ku dibêje li cihê ku siyaseta demokratîk tê sepandin, çek bêwate dibin, û tercîhek eşkere ji bo siyasetê; ew yekîtîyek prensîbî ye. Me bi îradeyek û pratîkek yekalî karî serdema serhildana neyînî bi bingehîn derbas bike. Pêvajoya ku me li dû xwe hiştiye şiyan û hêza me ya danûstandinê îspat kiriye, ku rê li ber veguheztina ji siyaseta tundûtûjî û parçekirinê ber bi siyaseta demokratîk û entegrasyonê ve vekiriye. Bangewazî, konferans û kongreyên me ji bo vê armancê bûn. Biryarên ji bo hilweşandina rêxistinê û bidawîkirina stratejiya têkoşîna çekdarî ne tenê devjêberdanek fermî û pratîkî, lê di heman demê de devjêberdanek derûnî ya tundûtûjiyê û tercîhek ji bo siyasetê nîşan dane. Ev di heman demê de îlanek lihevhatinek derûnî bi komarê re bû. […]
‘Ji avakirina negatîf ber bi avakirina pozîtîf’
Niha divê em ji qonaxa neyînî ber bi qonaxa erênî ya avakirinê ve biçin. Serdemeke siyasî û stratejiyeke nû vedibe. Armanca me ew e ku serdema siyaseta tundûtîjiyê bigirin û pêvajoyek li ser bingeha civakeke demokratîk û serdestiya hiqûqê vekin, û em hemû beşên civakê vedixwînin ku di vî warî de derfetan biafirînin û berpirsiyariyê bigirin ser xwe. Civaka demokratîk, lihevkirina demokratîk û entegrasyon bingehên hişmendiya serdema erênî ne. Qonaxa pozîtîf rêbazên têkoşînê yên zor û tundûtûjî derdixe holê. Armanca avakirina pozîtîf ne desteserkirina tu sazî an avahiyek e, lê belê ew e ku her kesek di civakê de bigihîje astek berpirsiyariyê ku ew dikare di avakirina civakî de rolek bilîze. Armanc ew e ku bi hev re û di nav civakê de ava bibe. Komên bindest, komên etnîkî, komên olî û çandî dikarin bi têkoşîna demokratîk a domdar û rêxistinkirî xwedîtiyê li afirandinên xwe bikin. Di vê pêvajoyê de, girîng e ku dewlet ji veguherîna demokratîk re hesas be. Entegrasyona demokratîk bi kêmanî bi qasî destpêka Komarê girîng e. Ew bangek e ku bi qasî Komarê wate, pêşeroj û hêz dihewîne. Di bingeha wê de modela civaka demokratîk heye. Ew alternatîfek e ji bo rêbazên parçeker an jî berevajî vê, asîmîlasyonîst. Veguhestina bo entegrasyona demokratîk qanûnên aştiyê hewce dike. Çareseriyeke civakî ya demokratîk, di encamê de, avakirina mîmarî û çarçoveyek yasayî ku aliyên siyasî, civakî, aborî û çandî dihewîne, pêşbînî dike.
Hiqûqa demokratîk û hemwelatîbûna azad
Gelek pirsgirêk û krîzên ku em îro pê re rû bi rû dimînin ji nebûna pergaleke hiqûqî ya demokratîk derdikevin. Em di çarçoveya siyaseta demokratîk de çareseriyeke hiqûqî didin pêş. Em hewceyê nêzîkatiyekê ne ku ji bo civakeke demokratîk, ji bo demokrasiyê bi xwe cîh bide û ji bo wê garantiyên hiqûqî yên bihêz biafirîne. Têkiliya hemwelatîbûnê divê li ser girêdana bi dewletê re be, ne li ser aîdiyeta neteweyekê. Em hemwelatîbûna azad a li ser bingeha azadiya ol, netewe û ramanê didin pêş. Çawa ku ol û ziman nayên ferzkirin, divê netewe jî neyê ferzkirin. Pêwendiyeke hemwelatîbûna destûrî di nav sînorên demokratîk de û li ser bingeha yekparçeyiya dewletê mafê îfadekirin û rêxistinkirina azad a nasnameya olî, îdeolojîk, nasname û nasnameya neteweyî dihewîne. Îro, tu pergaleke ramanê bêyî ku li ser demokrasiyê were damezrandin nikare bijî. Bilindbûn û daketin, alozî û krîz demkî ne; demokrasî ew e ku zû yan dereng dê mayînde be. Banga me armanc dike ku ne tenê ji bo pirsgirêka jiyana hevbeş li Tirkiyeyê, lê di heman demê de ji bo krîza ku ew li Rojhilata Navîn çêdike jî çareseriyan bibîne. Em mafê hemû kesên ku neheqî lê hatiye kirin diparêzin ku hebin û xwe bi azadî îfade bikin.”
SIBE:
-Nirxandinên Ocalan ên li ser pêşketinên li Rojhilata Navîn
-Nêrîna wî ya li ser siyaseta derve û nêzîkatiya wî ya li hember hêzên hegemonîk
-Ramanên wî yên li ser nakokiya Îsraîl-Îranê
-Ocalan li ser bûyerên li Sûrî çi got?
-Ocalan dema ku êrîşên li ser Rojava dest pê kirin çi kir?
-Modela ku wî ji bo Tirkiyeyê pêşkêş kir dê ji bo perçeyên din çawa were pêkanîn?
