Trump û Pezeşkîyanî protokolê pêameyîşê yo ke semedê peynîardişê şerê Îranî amade bibî, îmza kerd. Metnê adirbestê daîmî yê cepheyê Lubnanî de, akerdişê Neqebê Hurmuzî, wedaritişê ambargoyan û sererastkerdişê neweyî yê derheqê programê nukleerî de estê.
Protokolê pêameyîşê ya mabênê Serekê Dewletanê Yewbiyayeyan ê Amerîka (DYA) û Îranî de semedê peynîdayîşê şerê Rojhelatê Mîyanênî Fransa de ameye îmzakerdiş. Merasimê îmzakerdişî Qesra Versaillesî de bi memandarîya Serekkomarê Fransa Emmanuel Macronî virazîya û Trumpî îmzakerdişê peymane çapemenî rê tesdîq kerd. Dîmenanê ke hetê Qesra Sipî ra ameyî weşanayîş de aseno ke Trump, Macronî reyde peymane îmza keno û dima her di serekî peymane pîroz kenê. Macronî hesabê xo yê medya dîjîtale de eşkerayîyêke da û vat: “Peymane rayîrê aştîyêka daîmî akena û bena sebeb ke Neqebê Hurmuzî reyna akero.”
Macronî sewbîna aşkera kerd ke peymane do vayîya enerjî kêmî bikero. Goreyê protokolê ke hetê Washington û Tehranî ra raya pêroyî rê ameye aşkera kerdene, DYA, Îran û hemkarê înan do heme cepheyan de, Lubnan zî tede, operasyonanê leşkerî ca de bi hawayêko daîmî vindarnê. Her di Hetan yewbînî rê soz da ke vera yewbînî şer nêdê destpêkerdiş, zor nêxebitnê û yewbînî tehdîd nêkerê.
Peymana peyêne do 60 rojan de bêro îmzakerdiş
Çarçewaya mutabakatî de Îran û DYA do tewr erey mîyanê 60 rojan de muzekkereyan bikerê ke peymana peyêne amade bikerê. Ame eşkerakerdene ke no wext bi qeraro hempar yê heta eşkeno bêro dergkerdiş.
Neqebê Hurmuzî do newe ra bêro akerdene
Madeya peymane ra tewr baldar yew zî semedê trafîka keştîyanê tîcaretî akerdişê Neqebê Hurmuzî yo. Îranî qebul kerd ke ravîyartişê tîcaretî yê Neqebê Basra û Deryayê Ummanî bi ewlekarî bibo. Ame eşkerakerdene ke trafîkê keştîyan do cade dest pê bikero û badê karê pakkerdişî mayînanê neqebî, trafîkê keştîyan do 30 rojan de bi temamî asayî bibo.
DYA do ambargoya deryayî wedaro
DYA amadekarî keno ke ambargoya deryayî ya serê lîmananê Îranî ke 13ê nîsane de bikewo pratîk, cade şenik bikero û 30 rojan de zî bi temamî wedaro. Washingtonî sewbîna soz da ke badê peymana peyêne 30 rojan de hêzanê xo yê leşkerî ê dormeyê Îranî peyser bianco.
Goreyê protokolî ra seba newe ra awankerdişî 300 mîlyar dolar do bidê Îranî,
DYA û hemkarê aye yê herêmî semedê newe ra awankerdişê Îranî û başkerdişê aborîya ey, programê paştîdayene û fînanse kerdişî yê 300 mîlyar dolarî do amade bikerê.
Ambargo û cezakerdişî do bêrê wedaritene
çarçewaya peymana peyêne de DYA’yî qebul kerd ke ambargoyê yewhetî û mîyanneteweyî yê serê Îranî wedaro. Sewbîna badê ke no proses qedîya, do destûr bêro dayene ke estbîyayîşê malî yê Îranî ya ke amebî cemidnayene, serbest bêra veradayîş ke Îran bieşko bixebitno.
Programê nukleerî de rewşa ke est a do bêro pawitiş
Îranî sozê xo newe kerd ke çekanê nukleerî nêvirazo. Ameyoxê stokê uranyumê zengînkerde yê destê Îranî de zî do binê kontrolê Ajansê Enerjîya Atomî ya Mîyanneteweyî de bi mekanîzmayêk bêro çareserkerdiş. Heta peymana peyêne do programê nukleerî yê Îranî nêvurîyo, DYA do ambargoyê neweyî ferz nêkero û hêzanê leşkerî yê neweyî nêşirawo herême.
