DEM Partî ya ke pawitişê ziwanê Kurdkî sey “xetê xo ya sûrî” pênase kena, warê dîjîtalî de mîyanê paradoksî de ya. Rixmo ke X, platformo tewr çalak ê parlementeranê DEM Partî yo zî, analîzê 5 hezar û 700 twîtanê 57 parlamenteranê DEM Partî ra eşkera beno ke nisbetê xebitnayîşê ziwanê Kurdkî tena se ra 19,10 o. Her 10 twîtan ra tena 2 twîtî Kurdkî yê û sîyasetmedarê metropolan heme hema qet Kurdkî nêxebitnenê.
Dewro newe yê haydarkerdişî de X (Twîtter) êdî tena platformêko medyaya dîjîtalî nîyo. X bîyo warêko muhîm seba dîplomasîya dîjîtalî, şerê psîkolojîk û fikrî û sewbîna merkezêk ke rojevê sîyasetê dinya, Tirkîya û Kurdîstan tede yeno dîyarkerdiş. Weçînitişê Amerîka ra hetanî averşîyayîşanê Rojhelatê Mîyanên, xeylî prosesê sîyasî platformê X’î ser o yenê teqîbkerdiş û rayraberdiş.
Şert û mercê ke medyaya konvansîyonel binê kontrolê dewlete de ya û îmkanê vengê alternatîfî ameyê tengkerdiş, X seba aktoranê sîyasîyan bîyo “warê mîtînganê dîjîtal.” Namzetê serekkomarîye ra hetanî parlamenteran, xeylî qerarî, eşkerayî û polîtîkayê muhîmî verê platformê X’î ser o yenê vilakerdiş. Sewbîna algorîtmayê Trend Topîc (TT) demêko kilm de eşkenê rojevê munaqeşeyanê sîyasîyan bivurnê. Nê semedî ra, X Tirkîya û Kurdîstanî de warê sîyasetî de êdî tena wasitayêk nîyo, hema hema bîyo mecburîyetêk.
Sewbîna tayê kesî ne tede, xeylê parlamenterê DEM Partî zî muhîmîya X’î baş zanê û nê warê dîjîtalî bi hawayêko çalak, rojane û profesyonel xebitnenê. Seba resnayîşê waştişê weçînitişan, parekerdişê çalakîyanê polîtîk û cewabdayîşê rojeve, no platform ravurîyayo wasitayê înan o ewilin ê refleksî. La, demo ke babete bena ziwano ke nê haydarkerdişî de yeno xebitnayene, tabloyêka balkêşe vejêna meydan.
5 twîtan ra tena 1 biKurdkî ya
DEM Partî ke programê xo yo sîyasî de pawitişê ziwanê Kurdkî û têkoşînê vera asîmîlasyonî sey bingeyî dîyar kena, warê dîjîtalî de çend ziwanê Kurdkî xebitnena? Anaalîzê 5 hezar û 700 twîtanê tewr peynî yê 57 parlamenteranê partî cewabêko balkêş dano nê persî.
Goreyê daneyan, 5 hezar û 700 twîtan ra tena hezar û 89 twîtî bi Kurdkî yê. No zî eşkera keno ke nisbetê xebitnayîşê ziwanêKurdkî se ra 19,10 de mendo. Sewbîna, platformo ke sîyasetmedarî tewr zêde xebitnenê de her 10 twîtan ra tena nêzdîyê 2 twîtî bi Kurdkî yê, ê bînî bi tirkî ameyê nuştiş.
Analîzê daneyan
Goreyê nê daneyan, beno ke helwêsto kesane yê her parlamenterêkî bi temamî nêro dîyayene, la raya pêroyî de tabloyêka zelale vejêna meydan. X, eynî demî de medyaya dîjîtal a şexsî yê parlamenteran o; X’î de ne sansuro burokratîk est o û ne zî astengîya ke tayê waranê fermî de yenê vînayîş est ê. Nê semedî ra, profîlê înan ê X’î seba erjnayîşê polîtîkaya ziwan ê DEM Partî daneyê muhîm ê û 6 tespîtanê bingeyîyan danê mojnayîş.
Nê 6 tespîtî wina yê:
1 – Pragmatîzmê medyayî
Parlamenterî demo ke twîtanê xo bi tirkî nusenê, bi zîhnîyetêko pragmatîk têgêrenê. Amancê înan o yo ke bi temamî bieşkê biresê raya pêroyî ya Tirkîya ke vengê înan rojevê pêroyî de hêzdar bibo. La, no halo pragmatîsto wextkilm beno sebeb ke vîrê dîjîtal ê wextdergî yê ziwanê Kurdkî yê înternetî ser o sist bibo.
2 – Kurdkî sey ziwanê herêmî yena dîyayîş
Daneyê cigêrayîşî eşkera kenê ke pawitişê ziwanî tena maneno milê çend parlamenteran ser o û no çî dîyar keno ke Kurdkî hema zî hişê aktoranê polîtîkan de sey ziwanêko merkezî yê sîyasetî nêno tasvîrkerdiş.
3 – Krîzê metropolan
Şaristananê gird ê sey Stenbol, Îzmîr û Anqara ke bi milyonan kurdî tede ciwîyenê û binê tehlukeyê tewr giran ê vîndîbîyayîşê nasnameyê de yê, nisbetê Kurdkî yê parlamenteran mabenê %0 heta %2 de yo û na tablo sey krîzêk nêna dîyayîş.
4 – Kurdkî tena retweetan de esta
Xeylî hesaban de xebitnayîşê Kurdkî tena bi retweetan maneno. Sîyasetmedarî xebitnayîşê medyaya xo ya şexsî de nêeşkenê bi xo Kurdkî binusê. Tena eşkerayîyanê hedre ê sazgehan, şaredarîyan yan zî merkezê partî pare kenê. Na rewşe dîyar kena ke Kurdkî seba tayê sîyasetmedaran refleksêko xozayî nîya, hîna zaf sey mecburîyetêk o.
5 – Kurdkîya sembolîk û folklorîk
Parekerdişê kêm ê bi Kurdkî de tedeyî tena dereceyêka sembolîk de manena; serweşîye, pîrozkerdişê roşanan û pîrozkerdişê rojanê taybetan. Demo ke babete bena analîzê xorîn ê ekonomî, huqûq, polîtîkayê mîyaneteweyî û teorî, ziwan raşteraşt vurîyeno û beno tirkî. Nê çî rayîrî vernîya ravurîyayîşê ziwanê Kurdkî yê warê fikr û akademî gênê.
6 – Seba neslê neweyî modelêko şaş
X, platformêk o ke xeylî ciwanî kurdî yê polîtîkî tira ewnîyenê. Demo ke ê vînenê parlamenter û pêşengê sîyasî zaferî tirkî xebitnenê, na rewşe hişê neslê neweyî de asîmîlasyonî normalîze û meşru kena.
Netîce
Nê netîceyê eşkera kenê ke mîyanê DEM Partî de, warê medyaya dîjîtale de xebitnayîşê Kurdkî dereceyêka kêm de menda. Daneyê dîyar kenê ke platformê X’î de Kurdkî hîna zaf sey ziwanêko sembolîk yeno xebitnayîş.
Na rewşe peygoşî û pratîkê polîtîkayê ziwanî zaf zelal mojnena. Partîyêka ke vera asîmîlasyonî û seba ‘Ziwanê Dayîke’ têkoşîn kena, warê xo yê şexsî yê medyaya dîjîtale de zaferî tirkî tercîh kena.
Omer Ocalan parlamentero yewin o ke tewr zêde twîtanê xo bi Kurdkî pare keno
Mîyanê lîsteya parlamenteranê DEM Partî de çend nameyê est ê ke eksê têgêrayîşê pêroyî, medyaya xo ya dîjîtale de bi hawayêko asaye kurdkî xebitnenê. Nê parlamenterî sera 50î derbas kerdê û xebitnayîşê Kurdkî de vejîyayê vernî.
- Omer Ocalan (Riha): 100 twîtan ra 70 înan Kurdkî yê.
- Çiğdem Kılıçgün Uçar (Stenbol): 69 twîtî bi Kurdkî
- Keskin Bayındır (Êlih): 66 twîtî bi Kurdkî
- Kamuran Tanhan (Mêrdîn): 57 twîtî bi Kurdkî
- Berdan Öztürk (Amed): 56 twîtî bi Kurdkî
- Gülcan Kaçmaz Sayyiğit (Wan): 55 twîtî bi Kurdkî
- Berîtan Güneş Altın (Mêrdîn): 52 twîtî bi Kurdkî
Cêr de daneyê xebitnayîşê Kurdkî 100 twîtan ra tewr peyên ê 57 parlamenteranê DEM Partî ameyê rêzkerdiş.
EDENE
Tulay Hatimogûllari: 6
AGIRÎ
Sirri Sakik: 4
Nejla Demîr: 20
Heval Bozdag: 4
ANTALYA
Hakki Sarûhan Olûç: 6
ÊLIH
Keskîn Bayindir: 66
Zeynep Odûncû Kutevî: 22
Mehmet Ruştu Tiryakî: 5 (Tena seba Rtweetan xebetneno, nê doneyê Rtweetên bi kurdkî yê)
ÇEWLIG
Omer Faruk Hulaku: 4
BEDLÎS
Huseyin Olan: 20
Semra Çaglar Gokalp: 46
AMED
Berdan Ozturk: 56
Halîde Turkoglu: 9
Cengîz Çandar: 2
Adalet Kaya: 28
Serhat Eren: 13
Sevîlay Çelenk Ozen: 3
Mehmet Kamaç: 32
Ceylan Akça: 24
ERZIROM
Meral Daniş Beştaş: 3
COLEMÊRG
Vezîr Çoşkun Parlak: 13
Oznûr Bartin: 11
Onûr Duşunmez: 15
ÎDIR
Yilmaz Hun: 13
STENBOL
Kezîban Konukçu: 0
Cengîz Çîçek: Hesabê ey çin o
Çigdem Kiliçgun Uçar: 69
Ozgul Sakî: 1
Çîçek Otlu: 1 (Zêde katîf nîyo)
Celal Firat: 1
ÎZMÎR
Burcugul Çûubuk: 2 (Tena seba Rtweetan xebitnena, nê doneyê Rtweetên bi kurdkî yê)
Îbrahîm Akin: 0
QERS
Gulistan Kiliç Koçyîgît: 1
KOCAELÎ
Omer Faruk Gergerlîoglû: 0
MARDÎN
Salîha Aydenîz: 30
Kamûran Tanhan: 57
Berîtan Guneş Altin: 52
George Aslan: 3
MERSÎN
Alî Bozan: 6
Perîhan Koca: 1
MÛŞ
Sezaî Temellî: 2
Sumeyye Boz: 16
SÊRT
Tûncer Bakirhan: 24
Sabahat Erdogan Saritaş: 36
RIHA
Mîthat Sancar: 12 (Tena seba Rtweetan xebitnena, nê doneyê Rtweetên bi kurdkî yê)
Omer Ocalan: 70
Dilan Kûnt Ayan: 2
Ferît Şenyaşar: 2
ŞIRNEX
Nevroz Uysal Aslan: 30
Mehmet Zekî Îrmez: 50
Ayşegul Dogan: 13 (Tena seba Rtweetan xebitnena, nê doneyê Rtweetên bi kurdkî yê)
DÊRSIM
Ayten Kordu: 10
WAN
Pervîn Bûldan: 5
Zulkuf Uçar: 34
Gulcan Kaçmaz Sayyîgît: 55
Sînan Çîftyurek: 16
Gulderen Varli: 45
Mahmut Dîndar: 18
