Rapvatox Serhado ke 11 serran ra dima ameyo Amed, behsê serebûtê xo yê hunerê rapî kerd û wina vat: “Rap hunerê dengbêjîye ra dûrî nîyo. Yanî no amanc nîyo, amûrêk o. Naye ra, rapvatoxî eslê xo de hîkayevatoxî yo.”
Serhado (Serhad Ayaz) 15ê kanûna 1984î de paytextê Swêdî Stockholm de ameyo dinya. Eslê xo de dewa Helexî ya qezaya Midyadî ya Mardînî ra yo. Swêd de pîl bîyo û serra 2015î de Ewropa ra ameyo Kurdîstan, 5 serrî tîya de mendo û dima ra sebebanê huqûqî ra agêrayo Ewropa. Serhado 11 serran ra dima, 27ê hezîrane de seba ke Mitîngê Azadîye de sehne bigîro, ameyo Amed.
‘Çimê mi rayîrê agêrayîşî de bîyê’
Serhado dîyar kerd ke o 5 serrê ke Kurdîstan de mendo, tîya de seba xo cuyêk viraşta û wina behsê zehmetîyanê vejîyayîşê teberê welatî kerd:
“Dima ke ez ameya, ez zaf bedilîyaya. Serra 2015î de ez mecbur menda ke şêra Ewropa. Dayîka mi mi ra vat ke uca de seba xo cuyêk viraze, la mi tu wext nêviraşt. Çimê mi her tim rayîrê agêrayîşî de bi. Rastî zî çend serranê ewilan seba ke mi zaf bêrîya welatî kerdêne, ez kewta depresyonî zî. Mi tîya de zî seba xo cuyêk viraştbî. A şewa ke mi dayîka xo ra vat ‘Ez şona Amed’, a şewe aye nêrakewt. Ters kewt zerrîya aye. La verê ke ez bivejîya rayîr, mi ra vat: ‘Lajê mi, ez bi to sereberz a. Ti ê kênek û xortanê delalan ra hewlêr nîyê. Eger wezîfeyêko winasîn kewtbo milê to ser û ti eşkenî seba demokratîkbîyayîşê welatê ma çîyêk bîkerî, şo.’ No wezîfe milê mi de yo, ez wina vînena. Çi destê mi ra yeno, ma zî do cehd bikerê. Ez reyna agêraya Amed.”
‘Huner azadîye reyde aver şono’
Serhado eşkera kerd ke huner bi azadîye aver şono û derheqê na babete de wina vat: “Huner bi aştî û azadîye aver şono. La eger tehlukeyê azadbîyayîşî bibo, na rewşe bena sebebê stresî. Mîsal, tayê kesî wazenî mi reyde deyîran bivirazî la nêeşkenê. Vanî ‘do problem bivejîyo, rîsk o.’ No çî hunerî kişeno.”
Serhadoyî bal ant hîsanê huner û hunermendîye ser o û wina domna: “Ti eşkenî hunerêk ra hes bîkerî la ti hunermendî ra hes nêkerî. Beno ke fikrê hunermendî û yê to t yewbînî ra dûrî bibî. Huner hunermendî ra pîlêr o. Yanî huner cîya yo, hunermend cîya yo; huner hunermendî ra pîlêr o.”
‘Huner aheng o’
Serhado dîyar kerd ke wezîfeyê hunermendî yo ke hunerê xo rind bido fehmkerdiş û wina vat: “Ez deyîranê xo seba ke şar goştarî bikero nêvirazena. Mîsal, eger ti vajî ‘ez yew deyîre bîviraza wa zaf vila biba’, ez bi nê qeydeyî nêvirazena; no hunerî kişeno. Ganî ti ahengêk bîvirazî. Yanî ti seba şarî virazenî, mesela berpirsîyarîya to est a, la wexto ke se ra se o zî bo, o wext ti hunerî zî kişenê. Heto bînî ra zî, ti yew oda de ronişe û çîyêko zaf weş viraze la kes nêeşnawo, o zî nêbeno. Naye ra ganî ti ahengêk bîvînî. Ez goreyê zerrîya xo çîyêk virazena û şarî reyde pare kena. A roja ke a deyîre vejeye, êdî a yê mi nîya.”
‘Nêverdayêne ez sehne bigîra’
Serhado îfade kerd ke ey bi zehmetîyanê pîlan albumê xo yo yewin serra 2007î de veto û qala zehmetîyanê xo kerd: “Ewil mi nêvetêne sehneyan ser. Mi înan ra rîca kerdêne, mi vatêne ‘Hema mi veradê ez panc deqîqeyan bivejîya, yew deyîre vaja.’ Mi ra vatêne: ‘No tarz nîyo, tarzê ma nîyo, no kulturê Kurdkî ra dûrî yo.’ Çend serran mi zehmetî antî. Mi înan ra vatêne: ‘Wa şar nê qerarî bido.’ Ti nika ewnîyenê TikTok û Înstagramî ser, çend qeşmerî bo, hende tira hes kenî; no zî rast o. Mi xo zaf da ser o, mi sereyê xo pê dejna.”
‘Repbêjî eslê xo de hîkayevatoxî ya’
Serhado eşkera kerd ke rep zî sey beşanê bînan ê muzîkî amûrêko seba vatişî yo û wina dewam kerd: “Rap hunerê dengbêjîye ra dûrî nîyo. Yanî no amanc nîyo. Naye ra, ma eslê xo de hîkayevatox ê. Dengbêjî senî hîkayeyan vanî, yan zî yew kitab nuseno, yew şîîre nuseno; xêzkar zî wina yo, kaybazê tîyatro zî kay keno. Pêro yew hîkaye vanî. Nika ti kamcîn amûrî xebitnena? Mîsal, eger vengê mi weş bîyênê, mi do deyîr bivatêne. Ez bîya rapvatox. Yanî ez gede bîya mi nê tarzî ra hes kerd. Mesela hîkaye yî, ti wazena çi pare bîkerî. Mîsal, zaf xortê rapvatoxî deyîranê xo mi rê erşawenî û fikrê mi pers kenî. Ez goştarî kena û cewab dana înan, vana ke: ‘To hîrê deqîqeyî cuya mi ra tiratiwî, to çi da mi?’ Bi rastî, lazim nîyo ke her çî sîyasî bo. Ti eşkenî deyîrêk bîvirazî ke vatişî zî tede çin bî, la çîyêk bide mi. Yanî hîsêko weş bide mi.”
‘Ganî fantazîyê repbêjan xurt bibî’
Serhado îfade kerd kevatiş û şeklê rapî ewilî ra zî yewbînî ra cîya yê û derheqê babete de wina vat: “Ez vana, ez ne mektebê neweyî ra ya ne zî mektebê kehenî ra wya. Nika kapîtalîzmî dest dayo serê rapî zî û rap bîyo muzîko tewr populer. Rap de zî eyn çî yo. Yanî çemêkî kapîtalîzmî yo, alternatîfê ey o. No her tim est bi û do her tim est bo.”
Serhado eşkera kerd ke ganî xortî hîna zaf serê xo bi rapî bidejnê û wina domna: “Zaf rapvatoxî est ê, çi heyf ke zaf goştarîya înan nêbena. Yanî kitaban biwanê, yan zî belgefîlmêk temaşe bikerê. Her tim vîdeo, şima her çî bi vîdeo temaşe kenê, fantazîyê şima xurt nêbenê . Kitabêk, romanêk biwanê ke ti pê bieşkê dinya ra bigêrî. Çîyêko keyfî telefon ser de, çi komîk bo seba xo ewnîyenê ci. Ez hemverê nê çî ya.”
‘Destê to ra çi yeno bikere’
Serhado peynîya qiseykerdişê xo de destbendkerdişê xo ser o zî vindert û derheqê ameyîşê xo û munaqeşeyanê ke bi dayîka xo reyde kerdê wina vat: “Dayîka mi mi ra vat: “Jenerasyonê ma nêkerd, ma seba şima verda. Nika şima zî nêkenî, her kes banê xo de ronişto, ewnîyeno. Çi destê to ra yeno bikere’. Ez xo zî rexne kena, rexnedayînê xo zî dana. Ma zî nêbî cewab nê wextî de. Nika çi destê mi ra yeno, kêm o. Eger bedilîyayîşêko qij zî bibo, no zî xêr o.”
