Di sala 2024an de şer zêde bû. Di şer de koçberî jî zêde bû. Şer bi xwe re kuştin, koçberî û xizanî anî. Herî zêde zarok ketin bin bandora şer û herî zêde zarok di şerên pêş ketin de jiyana xwe ji dest dan, nexweş ketin û gelek zor û zahmetî jiyan. Li gorî daneyên UNICEFê li seranserê cîhanê ji her 4 deqîqeyan zarokek tê kuştin.
Sala 2024an bi dawî dibe û di vê salê de şerê li Rojhilata Navîn û Ukraynayê derket pêş. Bi şer re komkujî, koçberî û kuştin zêde bû. Di 2024an de tundî belav bû, hikûmeta AKPê jî bêtir rê li pêşiya tundiyê vekir. Gelek polîtîkayên wekî polîtîkayên bêcezakirinê yên serdest, daxuyaniyên parastin û teşwîqkirina zewaca zarokan, hevkariya bi civakên olî re, xistina bernameya perwerdehiyê ya ku newekheviyê kûrtir dike û projeyên ku zarokan dikin karkeran, meşand.
AKP di polîtîkayên jinan û li dijî qetilkirinên jin û zarokan de paşve çû. Komeleya Ewil Zaork û Jin ku ji 2018an heta niha li dijî tundî û destdirêjiya li hember jin û zarokan bi dildarî dixebite, di roportajek xwe de gotinên ‘Têkoşina em li korîdorên edliyeyan û navbera bajaran didin’ bikar anî aliyê tundiyê danî holê. Her wiha komeleyê da zanîn ku mehane bi sedan îxbarî digirin û ev îxbar der barê destdirêjî û tundiyê, binpêkirina mafê zarokan de ne.
Di her 4 deqeyî de zarokek tê qetilkirin
Fona Hawarçûnê ya Zarokan a Navneteweyî ya Neteweyên Yekbûyî (UNICEF) di rapora xwe ya îsal de, eşkere kir ku li seranserê cîhanê her 4 deqîqeyan de zarokek di encama tundiyê de tê kuştin. Di heman raporê de tê diyarkirin ku 90 milyon zarok rastî îstîsmara zayendî tên û 650 milyon keç û jin jî di temenê biçûk de rastî îstîsmara zayendî hatine. Zêdetirî 370 mîlyon ji vê şîdetê wekî destdirêjî û destdirêjiya zayendî hatine tomar kirin. Hejmara kurên ku rastî îstîsmara zayendî hatin di navbera 410 û 530 mîlyonî de bû.
Li Tirkiyeyê jî îsal qetilkirin û destdirêjiya li hember zarokan derket asta herî jor. Me daneyên sala 2024an berhev kirin.
Narîna 8 salî bi nepenî kuştin
Narîn Guran a 8 salî li navçeya Baglar a Amedê li taxa Çulî di 21ê Tebaxê de hat windakirin û 8ê îlonê de cenazeya wê li Çemê Egertutmaz ya kîlometreyek û nîv ji gund dur bû hat dîtin. Dayik Yuksel Guran, bira Enes Guran û ap Salîm Guran, her wiha Nevzat Guran ji dozê hatin girtin û ji sûcê ‘ji qestî kes kuştin’ tên darizandin. Ji dozê kes hatin girtin lê pirsên kê çima qetil kir hîna nehatine bersivandin.
Silaya du salî
Li Tekîrdagê jî bûyerekê rû da. Li navçeya Malkara dayik B.Y di meha îlonê de keça xwe Sila bi hinceta şiyar nebuye bir Nexweşxana Dewletê ya Malkara. Hat tespîtkirin ku Sila xwîn çûye ser mêjiyê wê û bi guman destdirêjiya zayendî sewqê Nexwşexaneya Tekîrdagê ya Dr. Îsmaîl Fehmî Cumalioglu kirin. Sila piştî emelİyata mêjî hat entubekirin. Ligel dayik B.Y, mêrê pêre dijiya S.O, cîranên wan K.A û kurê wî K.A yê 13 sa lî û G.K yê 14 salî hatin binçavkirin û girtin. Xwişka Silayê ya 5 salî A.Y dewletê xistibû bin parastinê. Sila piştî dermankirina mehekê 7ê cotmehê jiyana xwe ji dest da.
Şîrîn Elmas ya 6 salî
Şîrîn Elmas a 6 salî ku di 31ê cotmehê de li Şîşliya Stenbolê ji mala xwe derketibû û çûbû bazarê, venegeriya malê. Zaroka ku 3 rojan winda bû li Goristana Ferîkoyê cenazeya wê hat dîtin. Di encama dîmenên kamerayê de derket holê ku ew ji aliyê mêrê 49 salî yê ku kaxiz berhev dikir ve hatiye revandin û qetilkirin. Mustafa O. ji ber sûcên ‘îstismara zayendî’ û ‘kuştina bi qestî’ hat girtin.
5 zarok ji ber xizaniyê mirin
M.S.A ya ku bi 5 zarokên xwe re li navçeya Selçûk a Îzmîrê dijî, ji bo zarokên xwe xwedî bike û debara xwe bike, derket ku xurde kom bike. Ji bo ewlehiya 5 zarokên xwe bike derî mifte kir. Zarokên di malê de di encama şewata ku ji sobeya elektrîkê ya ku ji bo xwe ji sermayê biparêzin pêxistibûn, jiyana xwe ji dest dan. Ji zarokan ya herî mezin Fadîme Nefes 5 salî, Funda Perî çar salî, Aslan Miraç 3 salî, Masal Işik 2 salî, Aras Bulut jî yek salî bû.
Tevî ku Wezareta Malbat û Xizmetên Civakî îdia kir ku 110 hezar lîre daye dayikê jî dayika M.S.A diyar kir ku ji bo 5 zarokan mehê tenê 8 hezar lîre distîne û ev 8 hezar lîre jî piştre bûye 4 hezar lîre. Kesê bi navê Yusuf Şahîn ê ku di heman apartmanê de dijî, diyar kir ku malbat bi alîkariya ku distîne û bi pereyê ku dayik ji çopê qezenc dike debara xwe dike.
Ji ber bi Erebî axivî ew kuştin
Li Gazîosmanpaşa a Stenbolê 21ê îlonê de zarokê bi navê Abdullatîf Davvara yê 15 salî yê ji Sûriyeyî dema li parqê dilîst bi çekê hat kuştin. Malbatê da ku dema Abdullatîf û hevalên xwe bi Erebî diaxivin du kesên bi motosîklet gule barandine û gotin wê têkoşîna xw bidomînin. Her wiha li metroya M2 a Stenbolê li zarokekî Sûriyeyî tundî hatibû kirin û kesên derdorê jî bêdeng mabûn.
Dewlet zarokan naparêze
Hatibû îdiakirin ku li Saziya Starbûna Zarokan a girêdayê Midûriyeta Xizmetên Civakî ya Dîlokê zarokên 5 û 6 salî tundî dîtine. Desthilatdariya ku li tu derê zarokan naparêze, li saziyên xwe jî tundiyê li zarokan dikin.
Çavkanî: Melek Avci / JINNEWS
