Bi Peymana Qasr-î Şîrînî ya ke nêzdîyê 400 serrî verê cû mabênê Împaratorîya Osmanî û Safewîyan de ameya îmzekerdene, Kurdîstan bi di parçe. Ewro zî seba ke eynî feraset dewam keno, sînorî tena sey fîzîkî nê, sey zîhnîyet û hîsî zî wazenê kurdan yewbînan ra dûrî fînê. Tena ferasetê neteweya demokratîke eşkeno sînoran birijno ke mabênê hîş û mezgan de ameyî awankerdene.
Tarîxê Kurdîstanî de, nê çend seseranê peyênan de, bi zorê şûrî, serê maseyan de û bi amancê parçekerdişê kurdan Peymana Qasr-î Şîrînî ameye îmzakerdene û mabênê Osmanî û Împaratorîya Farisan de serra 1639î de ameye îmzakerdene. Na peymane tena nêbîye sînorê mabênê di împaratorîyan, bîye destpêkê parçekerdişê pîl ê şarê kurdî û şaranê herême.
Koko kehen: Şarêko ke tarîx bi xo amade kerdo
Kurd bi peymanan nê, bi têkilîyanê xo yê komelkî, kulturî û sîyasîyan warê Mezopotamya de kokê xo verdayê; reng û vengê xo na herre ser de bi tifaq û têkilîyanê cîrantîye awan kerdî. Kurdî ne bi peymanan, bi dostanî, tifaq û têkilîyanê stratejîkan xo zafhetî ra pawit û resayî roja ma ya ewroyî. Mîrasê Hûrî, Mîtanî û Medan ra heta roja ma, kurdî her tim na cografya ser de bîyî estûnê bingehîn. Nê kokê xorînî yê ke bi hezaran serran binê herre de resayî yewbînan, her sînorê viraşte ra hîna xurt û bihêz ê.
Alayê Hemîdîye: Polîtîkaya parçekerdişê zerrî
Qonaxê parçekerdişî de, awankerdişê Alayanê Hemîdîye yê serra 1891î sey xencerêko jehrin da qelbê komelê kurdî ro. Dewleta Osmanî bi na game, tena têkilîyê fîzîkî nê, sînorî zerrîya qelbê kurdan de zî awan kerdî. Bi rayîrê nê alayan, eşîrê kurdî yê ke bi hezaran serran bîyî estûnê pawitişê kultur, ziwan û statuyê kurdan, bi na peymane vera yewbînan vejîyayî; îradeyo ke bi hezaran serrî pawitbi, bi kermê xîyanetî parçe bi û bîyî dişmenê yewbînan. Na polîtîka bi bingehê sîstemê cerdewanîye yê ewroyî.
Dewamê peymanan: Zincîrê qirkerdişî
Peymana Qasr-î Şîrîn û Lozanî, seserra 20. de rayîrê qirkerdişanê pîlan akerd. Dewletanê ke Kurdîstan parçe kerd, seba ke nê parçekerdişî bipawê, bi tifaqê hêzanê hegemonan ê dinya û piştîdayîşê înan, vera kurdan qirkerdiş kerd. Qirkerdişî sey Gelîyê Zîlan, Dêrsim, Helepçe, Enfal, Roboskî û Şengalî, encamê rasterast ê ferasetê qirkerdişî yê ke kurdan bêstatu û parçe verdana. Komelê kurdî ke teberê dewlete û îqtîdarî de mend, vera naye de hem hişyarîya xo xurt kerd, hem zî seba pawitiş û estbîyayîşê xo kewte mîyanê cigêrayîşê estbîyayîşî.
Rolêcinîyan: Pawitişê xeta heyatî sînoran puç keno
Mîyanê nê tarîxê parçekerdişî de, cinîyê kurdî bîyî kerdoxê tewr bîrêxistin ê nasname, yewîtîye û têkoşînî. Wexto ke camêrdanê serdestan herre û cuye yewbînan ra cîya kerd, cinîyan bi ziwan, hîkaye û dengbêjîya xo welatê zerrîya xo pawit. Xoverdayîşê Adîle Xanime û Leyla Qasim ra heta felsefeyê “Jin, Jiyan, Azadî” yê ewroyî, cinîyanê kurdan sînorê ferasetê peymananê serdestan parçe kerdî. Cinîyan mojna ke sînorê serê kaxizan nêeşkenê vernîya îrade û ruhê azadîye û estbîyayîşî bigîrê.
Erjnayîşê Abdullah Ocalanî: Çareserîya Neteweya Demokratîke
Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan dîyar keno ke peymanê sey Qasr-î Şîrîn û Lozanî, bi polîtîkayanê qirkerdişî ameyê xorînkerdene. Goreyê Ocalanî, cewabo tewr pîl ê vera nê tarîxê sîyayî, awankerdişê Neteweya Demokratîk o. Rayberê Şarê Kurdî Abdullah Ocalan vano ke yewîya kurdan ne bi dewletanê neteweyîyan, bi îradeyê şaran û cuya komunal a ke sînoran bêmana kena, mumkin o.
Yewîya Demokratîke eşkena sînoranê qelb û hişan birijno
Kurdîstan de, sînorê ke 400 serrî ra ver bi Peymana Qasr-î Şîrînî ameyî ronayene, ewro tena bi awankerdişê Yewîya Demokratîke eşkenê bêrê rijnayene. Neteweya Demokratîke tena modelêko sîyasî nîyo, vera polîtîkayanê qirkerdiş û parçekerdişî cewabêko tarîxî yo. Seba ke kurdî reyna nêbê qurbanê komplo û qirkerdişanê neweyan, lazimtîya tewr heyatî awankerdişê yewîya binê sîwanê îradeyêko hempare de û her qada cuye de rêxistinkerdişê sîstemê demokratîkî yo. Tena bi yewîye, sînor û dêsê ke Qasra Şîrînî ra heta ewro mîyanê şar û bawerîyan de ameyî awankerdene, do bêrê rijnayene.
