Bi hêrişanê serê Rojavayê Kurdîstanî reyde têkoşîna şarê kurdî reyna bî rojevê pêroyî dinya. Mîyanê aşma peyêne de têkoşîna şarê kurdî hetêke ra bi rojevê desan program, analîz, xebere û meqaleyê rojnameyanê sereke yê mîyanneteweyî û heto binî ra zî ame rojevê parlamentoyanê xeylê welatanê dinya. Bi xebatê dîplomasîya kurdan û paştîdayena dostê kurdan ê welatanê dinya yê tewir bi tewir, hêrişê serê Rojavayê Kurdîstanî Kongreya Amerîka de, Parlamentoyê Hollanda de, Parlamentoyê Ewropa de, Parlamentoyê Portekîzî de, Neteweyanê Yewbîyayeyan de û xeylê mekanîzmayê bînan ê sîyasî de ca girewt û peşnîyaznameyî seba Rojava ameyê pêşkeşkerdene, roniştişî ameyê viraştene û qerarê ke paştîdayena şarê kurdî û Rojavayê kurdîstanî kenê ameyê girewtene. Kar û xebatê dorê Rojavayê Kurdîstanî de vejîyayê meydan sey netîceyêko muhîm ê dîplomasî û têkoşînê şarê kurdî yê tesîrdar sîyasetê mîyanneteweyî ser o keno.
Herişê ke encamê peymana Parîsî ke 6ê çele de sey komployêko mîyanneteweyî vera şarê kurdî ameye îmzakerdene, demêko kilm de bîye rojevo sereke yê dinya. Roja ke hêrişan dest pêkerd, a roje ra heta nika têkoşînê şarê kurdîstanî ser o bi desan program, analîz, xebere û meqaleyê rojnameyanê sereke yê mîyanneteweyî ameyê amadekerdene. Bi seyan merkezanê dinya de bi mîlyonan kurdî û dostê kurdan vejîyayê waran û têkoşînêko gird da. Hetêkî nê têkoşînî yo muhîm, kar û xebatê dîplomasî bîyê. Netîceyê xoverdayîş û hewldayîşê dostanê şarê kurdî yê vera hêrişê serê kurdan, têkoşîn û statuyê şarê kurdî xeylê parlamento û mekanîzmayanê mîyanneteweyî de ame rojeve. Rojavayê Kurdîstanî ser o peşnîyazname pêşkeşê parlamento ame kerdene. Pêşnîyazname ser o roniştişî ameyê kerdene, munaqeşeyê dergûdilayî virazîyayê û qerarê muhîmî ameyê girewtene.
Babete ameye rojevê Neteweyanê Yewbîyayeyan
Badê hêrişan û serewedaritişê şarê kurdî û dostanê înan ê çar hetanê dinya, rewşa Rojavayê Kurdîstanî komîteya Neteweyê Yewbîyayeyî (NY) de ame rojeve. Munaqeşeyê Konseya Asayîşî de vengdayîşê vindarnayîşê hêrişan ame waştene, muhîmîya pêameyîşê adirbestî ser o ame qiseykerdene. Semedê hêrişanê vera sivîlan, grûbê çeteyan ê şîdetî ameyê şermezarkerdene û Hukmatê Demkî yê Sûrîya ame îqazkerdene. Badê ke bi mîlyonan kurdî û dostê înan vejîyayê waran tîrê rexneyan agêra Hukmatê Demkî ser.
Pêşnîyazname ame rojevê Senatoyê DYA’yî
Têkoşîn û xebatê dîplomatîkî tesîrêko muhîm sîyasetê DYA’yî ser o kerd ke Hukmato Demkî ser o tesîrdar o û Sûrîye de dîyarker o. Çapemenî ser o senatoranê amerîkayijan ser o vengdayîşî ameyê kerdene û kampanyaya îmzayan ameye destpêkerdene. Demêko kilm de se hezar kesî tewrê kampanya bîyê û sîyasetê DYA’yî ra ame waştene ke xeletîya ke Sûrîye de kerda tira agêrê. Zêdebîyayîşê reaksîyonan ser o bi pêşengîya senatorê Amerîkayî Lindsey Grahamî pêşnîyaznameyêk bi paştîdayişê her di partîyan pêşkêşê Senatoya DYA’yî ame kerdene. Pêşnîyazname de yeno pêşnîyarkerdene ke eke Hukmatê Demkî yê Sûrîya heqanê kurdan û temsîlîyetan nas nêkero, reyna do bi qanûnanê qedexeyan reyde rî bi rî bimano. Yeno pawitene seba nê pêşnîyaznameyî wextêko kilm de vengdayîş bêro kerdene.
Parlamentoyê Hollanda ra qanûnê paştîdayene
Pêşnîyaznameyêk paştîdayîşî zî Parlamentoyê Hollanda de ame rojeve. Pêşnîyazname ser o grûbêka parlamenteran roniştişêk viraşt û rewşa Rojavayê Kurdîstanî munaqeşe kerde. Munaqeşeyan de hêrişê vera kurdan, rolê Tirkîya yê hêrişan ser o û muhîmîya paştîdayîşê şarê kurdî ameye mojnayene. Pêşnîyaznameyî de ame waşteneke Hollanda têkilîyanê xo yê bi Sûrîya re goreyê naskerdişê heqanê şarê kurdî û temsîlîyetan aver bero. Sewbîna zî ame îşaretkerdene ke Hollanda sey endamêk Parlamentoyê Ewropaya eynî pêşnîyar û polîtîkayan Parlamentoyê Ewropa pêşnîyar bikero. Neticeyê weçînayîşê Parlamentoyê Hollanda de qerar ame girewtene ke heme têkilî û hetkarîyê ekonomî yê bi Hukmatê Demkî yê Sûrîya re bi şertê naskerdişê heqanê kurdan û temsîlîyetan ra bêrê girêdayene.
Parlamentoyê Ewropa qerar girewt
Pêşnîyazname seba pawitişê kurdan û temsîlîyetanê Sûrîya Parlamentoyê Ewropa (PE)de kewt weçînayîş ame qebulkerdene. Qerar bi rayanê 363 parlamenteran ame qebulkerdene, heme hetkarî û têkilîyê Yewîya Ewropa û Parlamentoyê Ewropa do serê esasê naskerdişê heqanê merdiman, heqanê temsîlîyetan û rêzgirewtişê adirbestî ser o bêrê kerdene. Qerar de tewrbîyayîşê şarê kurdî û naskerdişê heqanê komelî û perwerdeyî bi taybetî ameyê dîyarkerdene. Sewbîna zî sucê Hukmatê Demkî ke bi paştîdayîşê Tirkîya kerdê, ameyê rêzkerdene, naskerdişê şarê kurdî, tewrbîyayîşêk bi dore ke her kesî gêno mîyanê xo, sere de cinî rolê hêzanê kurdî yê vera DAIŞ’î ame vatene û qerarê muhîmî ameyê girewtene.
Qerarname de derheqê Sûrîye û Rojava de 17 qerarî ameyê girewtene. Nê qerarî wina yê:
1.Ma înfazO bêmehkema, vîndîkerdişê bi zorî, destbendkerdişê keyfî, ca û ware ra kerdiş, bi zor zerardayîşê binawanîyanê sivîl bi şîdet şermezar kenê. Seba vînayîşê sucdaran û nê kerdişan ganî meqamê Sûrîya seba sazgehanê Neteweyanê Yewbîyayeyan zaf şefaf bibê.
2. Yewîya Ewropa wazena seba cinî û gedeyan sewbîna zî heme mexduran paştîdayena însanî û psîkolojîk bêro dayene. Sûrîya de sazgehê pawitena heqanê cinîyan û sazgehê sivîlî yê pêşengîya cinî de bêrê pawitene.
3. Paştîdayîşê peymana peyêne ya mabêne HSD û Hukmatê Demkî de ameya viraştene, kenê. Adirbest, perwerde û sivîlê kurdî bêrê pawitene.
4. Tirkîya zî mîyan de heme hêzê herême ganî baldarî bê û paştîdayena tu grûbêk û hêzê leşkerî nêkerê û nêbê hemkarê hêrişan, adirbesto ke herême de est o bêro pawitene. YE veng dana ke seba babeta aştî û dîyalog aver şêra vengdayîşê dîyalogî kenê.
5. YE wazena Sûriya, ereb, kurd, sunî, şiî, elewî, xirîstiyanî mîyan de heme temsîlîyetî seypê bipawo. Ganî Hukmato Demkî yê Sûrîya nê heqan qanûnê bingeyîn de ca bido ci.
6. YE seba DAIŞ’î vengdayîşê haydarîye kena û semedê erkê pawitişê girewteyanê DAIŞ’î destê Rayberîya kurdan ra ame vetene bi fikar ê.
7. YE vengdayîşê hêz û bepirsiyaranê ke DAIŞ’î kontrol kenê ke bi baldarî berê pawitene. Tirkîya, Sûrîya û Amerîka seba DAIŞ’î serbest nêrê veradayene erkê xo bi ca bîyarê.
8. Welatijê Ewropa derheqê welatijanê xo yê endamê DAIŞ’î de ganî berpirsiyarîya xo bi ca bîyarê.
9. Hukmato Demkî yê Sûrîya ganî verva DAIŞ’î bi Kaolîsyonî mîyanneteweyî ra hemkarî temam bikero.
10. Heme dewletî welatijanê cinî û gede yê keyeyê DAIŞ’î yê kampa El Hol û Kampa El Roj de yê bigîrê yê versucê zî adîl bêrê mehkemekerdene.
11. Rol û erkê şervananê cinî bêrê qebûlkerdene û goreyê erkê xo mîyanê yewîneyê xo de gureyê înan bêro qebûlkerdene. Sewbîna hemkarîya bi kaolîsyonê mîyanneteweyî dewam bikero. Fedekarîya şarê kurdî û heqanê merdimî û cinî nêrê peygoşkerdene.
12. Erkê Sûrîya seba heme temsîlîyetan Sûrîya tewrê rayberîya Sûrîya bibê xebate xurtir bikerê.
13. YE hetkarîya xurte seba Sûrîya kena. Komîsyonê YE’yî 2026 û 2027î de 620 mîlyon Euro hetkarî do bikero û ganî VakurRojhelatê Sûrîya zî naye ra îstîfade bikero. Sewbîna zî vengdayîşê welatanê endaman yeno kerdene ke maxdurîyetê Vakurrojhelatê bêro vînayene û goreyê ey hetkarîya seba herême zêde bikerê.
14. YE teyît kena ke wedarnayîşê ambargoyê Sûrîya ser o bi şertan girêdaye yo. çîye ke yenê waştene bi ca nêrê wayîrê heqî ke reyna zî qerarê xo apey de bigîrê.
15. Komisyon derheqê Sûrîya de karanê bi sereyê xo seba Sûrîya stratejîyêk dîyar bikero û bi komelê sivîl yê Sûrîya û dîasporaya Sûrîya reyde hemkarî û şewrêko bi mana pê bîyaro.
16. Hukmato Demkî yê Sûriya heme hewldananê xo de derheqê pawitişê sivîlan de averşîyayîşê ke sererastkerdişê înan mumkun o û pawitişê adirbestî, pawitena heqê merdiman rê rêze bigîro.
17.No qerar Konsey de, Komîsyon de, Komîsyonê Hetkarîya Serekîye/Karûbarê Teberî û polîtîkayê Asayîşî yê Yewîya Temsîlîyetê Berzî, Neteweyê Yewbîyayeyî, sazgeh û dezgeyê eleqedar ê Surîya ra bi açarnayîşê erebî û kurdkî bêro erşawitene.
Parlamentoyê Portekîzî bi rojevê Rojava kom beno
Parlamentoyê Portekîzî do ewro (13 sibate) pêşnîyazo ke hetê parlamenteranê LIVRE’yî ra ameyo pêşkêşkerdene, munaqeşe bikero. Pêşnîyaz tewsîye keno ke Hukmatê Portekîzî çimdarîya rewşa merdimî bikero û Rojava de heqanê merdiman bipawo. Pêşnîyazî de yeno dîyarkerdene ke artêşa Colanî grûbanê şîdetî yê îslamîstan reyde û paştîdayena înan dewleta Tirkîya vera hêzanê Sûrîya Demokratîk (HSD) hêrişan organîze kenê. Netîceyê nê hêrişan de xeylê welatijanê sivîl cuya xo vîndî kerde, bi seyan birîndar bîyê, vîndî bîyê, bi hewayêko keyfî ameyê destbendkerdene û bi des hezaran zî bi zorî ca û warê xo ra ameyê vetene. Hukmatî ra yeno waştene ke vera na rewşe bikewo têgêrayîş.
