Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan ku her tim pêşketinên li Rojhilata Navîn ji nêz ve dişopîne, hem di manîfestoya xwe ya berfireh de û hem jî di hevdîtinên xwe yên bi endamên Şandeya Îmraliyê re de, li ser van pêşketinan çavdêriyên girîng dike. Ocalan, bil dikêşe li ser tiştên ku hêzên hegemonîk dixwazin li Rojhilata Navîn pêk bînin, hewl dide ku rave bike da ku Kurd çawa dikarin xwe li hember van hêzan biparêzin. Ocalan, nakokiya di nava Îsraîl û Îranê jî dinirxîne. Her wiha mudaxaleya wî ya li Sûrî û êrîşên ser Rojava jî ku pêşî li şereke di nava Kurd û Ereban de girt, hêjayê zanînê ye.
Mîmarê pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan, paradîgmaya nû ku dixwaze bi cîh bike bi awayekî pir berfireh û piralî digre dest. Ocalan, ji bo hebûna gelê Kurd li ser bingeha prensîbên “civaka demokratîk” û “civaka komunal” wekî forma rêxistinbûyînê saz dike û wekî çareseriya pirsgirêka bi dewleta Tirk re jî “entegrasyona demokratîk” dide pêş. Lêbelê, Kurd ne tenê li Bakurê Kurdistanê dijîn; ew yek ji mezintirîn komên etnîkî yên Rojhilata Navîn in û rastiya wan li çar perçeyan belav bûye. Abdullah Ocalan, dema ku perspektîfa xwe ya çareseriyê formul dike ji bo her beşa ku Kurd lê dijîn çareseriyên cuda pêşkêş dike. Di heman demê de gelê Kurd wekî tevahî li ber çavan digire û di wê çarçoveyê de modelên cûrbecûr pêşniyar dike.
Bêguman, armancên hêzên hegemonîk ên li ser Rojhilata Navîn û Kurdistanê, û têkiliyên wan bi dewletên herêmî re, li vir xuya dibin. Bi rastî, ev rastî di polîtîkayên ku li Rojava, Sûriyeyê têne meşandin de bi awayekî zelal eşkere ye. Wekî din, êrîşên Amerîka-Îsraîlê yên li ser Îranê, ku çend roj berê bi êrîşeke berfireh dest pê kirin, nîşanî tevahiya cîhanê didin ka mesele çiqas girîng e.
Ji ber vê yekê, Abdullah Ocalan pêşketinên li Rojhilata Navîn çawa dinirxîne? Perspektîfa wî ya li ser siyaseta derve û nêzîkatiya wî ya li hember hêzên hegemonîk çi ye, û ramanên wî yên li ser nakokiya Îsraîl-Îranê çi ne? Ocalan di derbarê bûyerên li Sûrî helwestekî çawa nîşan da û dema ku êrîşên li ser Rojava dest pê kirin wî çi kir? Em ê hewl bidin ku di beşa heftemîn û dawîn a rêzenivîsa xwe de bi berfirehî bersiva van hemî pirsan bidin. Bi vê yekê, em ê dîsa hewl bidin ku Manîfestoya Aştî û Civaka Demokratîk a Ocalan, û her weha hevdîtinên wî yên bi şandeya DEM Partiyê ya Îmraliyê bikar bînin.
Ji Manîfestoyê: Çareseriya Kurd û Tirk çareseriyek Rojhilata Navîn e
Abdullah Ocalan, di manîfestoyê de, bi sernava “Pirsgirêka Kurd li Rojhilata Navîn û Çareseriya Entegrasyona Demokratîk” de di derbarê rewşa pirsgirêka Kurd li Rojhilata Navîn de çavdêriyek girîng dike. Ocalan dibêje: “Kurd pirsgirêka herî giran a Rojhilata Navîn dijîn, lê ew di heman demê de di pozîsyona herî îdeal de ne ji bo çareseriyê. Çareseriya Kurd-Tirk çareseriyek Rojhilata Navîn e. Ewqas girîng û ewqas lezgîn e ku çareseriyek li vir dikare tevahiya Rojhilata Navîn ber bi çareseriyekê ve bibe. Ji ber vê yekê, çareseriya Tirk û Kurd ne çareseriyek asayî, herêmî ye, ne jî çareseriyek teng a pirsgirêkek e. Ew bi tevahî çareseriyek Rojhilata Navîn e. Û ew ê tewra bandorek gerdûnî jî bike. Her kes jixwe bala xwe dide vê yekê. Ew hewl didin ku wê fam bikin. Û ev tiştê rast e ku were kirin.”
‘Her çar dewlet polîtîkayên asîmîlasyonê li dijî Kurdan pêk tînin’
Ji ber ku ev pirsgirêkek Rojhilata Navîn e, divê bi hêzên din ên serdest ên li herêmê re, û ya herî girîng jî bi hêzên navneteweyî re têkiliyek hebe. Bi gotineke din, divê em li ser siyaseteke derve ji bo Kurdan biaxivin. Nirxandinên Ocalan ên derbarê çar dewletên ku Kurd lê dijîn de wiha ne: “Li gorî vê prensîbê, me dewleta neteweyî terikand; me ew bi neteweya demokratîk guhert, û bernameya me dê li dora “neteweya demokratîk” were avakirin. Têkiliya wê bi dewletên cîran re girîng e. Ji ber ku divê pêşî ev were çareserkirin. Û ji bo vê çareseriyê, ‘entegrasyon’ têgeha rast e. Bi gotineke din, ‘yekbûn’. Ew tam berevajî asîmîlasyonê ye. Niha, tiştê ku ev çar dewlet li ser Kurdan ferz dikin asîmîlasyon e. Asîmîlasyon çi ye? Helandina di nav neteweyên serdest de… Li dijî vê siyaseta asîmîlasyonê Kurd ji sed salan zêdetir dibêjin, ‘Na, ez ê bi qasî we dewletek neteweyî bim.’ Lêbelê, ev çar dewletên neteweyî bûne yek û sed sal in hewl didin ku Kurdan bifetisînin. […] Niha pirsa ku tê pirsîn ev e, ‘Gelo dewlet dê sazûmankirina neteweya demokratîk qebûl bike an na?’ Pêvajoya me ya danûstandinê bi van çar dewletan re dê vê yekê diyar bike.”
‘Netew-dewlet ji bilî şer û wêraniyê tiştek neaniye herêmê’
Ocalan, balê dikişîne ser qeyrana di nav dewletên neteweyî yên Rojhilata Navîn de û diyar dike ku ev rewş êdî ev rewş dipişive. Di vê destnîşana xwe de Ocalan gelo Îran a ku niha di şerekî berfireh de ye, çima ber bi hilweşînê ve diçe analîz dike: “Pirsgirêk û qrîzên aborî û siyasî yên ku niha li Rojhilata Navîn têne jiyîn bi hegemonya şaristaniya Ewropî ya di dused salên dawî de ve girêdayî ne. Destwerdana modernîteya kapîtalîst li Rojhilata Navîn bi statuya dewleta neteweyî di dema Şerê Cîhanê yê Yekem û Duyemîn de ji bilî şer û wêraniyê tiştek neaniye herêmê. […] Wekî ku me berê jî diyar kir, ferzkirina dewleta neteweyî li ser Rojhilata Navîn mîna avêtina bombeyekê li nav gelên Rojhilata Navîn e. Bi rastî, ji sed salî zêdetir e, dewleta neteweyî ji bilî xwîn û wêraniyê tiştek neaniye Rojhilata Navîn. Di encamê de, gelên Rojhilata Navîn gihîştine ber îflas û xwekuştinek mezin. […] Şoreşa Îslamî ya Îranê, ku neteweperestiya Şîa temsîl dike, ji ber pergala dewleta neteweyî bi hilweşînê re rû bi rû ma. Sedem jî li Rojhilata Navîn li dûv hegemonyayê bû. Îsraîl jî bi pêvajoya 7ê Cotmehê wekî hêzek hegemonîk ket meydanê. Vê yekê hevsengiya hêzê li Rojhilata Navîn hejand û rewşek nû afirand. Di şexsê A. Xameneyî de, hilweşîna şoreşa Îslamî ya Îranê diqewime. Bi heman awayî, Îsraîl, wekî dewleteke neteweyî ya Siyonîst, hilweşîn û nakokiyeke mezin dijî, ku bi awayekî berbiçav li Xezeyê xuya dibe. Ev mînakên berbiçav ên niha ne. Ger em kurtir biçin, li Rojhilata Navîn, ku ji Peymana Sykes-Picot a dawî ve sînor hatine xêzkirin – ango, di nav sînorên netew-dewlet yên ku ji hêla siyaseta parçe bike û hukum bike ya Brîtanî ve hatine xêzkirin – şikestinek mezin heye. Heta hilweşînek ji wê wêdetir heye.”
Siyaseta Ingilîzan li Rojhilata Navîn
Wekî di manîfestoya xwe de, Abdullah Ocalan, di hevdîtinên xwe yên bi şandeya DEM Partiyê re perspektîfên berfireh li ser Rojhilata Navîn pêşkêş dike. Bi giranî li ser pêşketinên li Sûrî disekine, Ocalan carinan çareseriyan jî pêşkêş dike ji bo derketina ji vê rewşa dijwar.
Abdullah Ocalan di nirxandinekê de di meha Gulanê de li ser polîtîkayên Brîtanî li Rojhilata Navîn, bi taybetî li Sûrî wiha dibêje: “200 sal in ku Ingilîz nakokî afirandine. Serhildana Babanzade li Silêmaniyê hebû, ev baş tê zanîn. Ew hîn jî mudaxeleyî vê mijarê dikin. Wan nakokî kûrtir kirine; nêzîkî sêsed serhildan hene. Gelo destê Brîtanî di hemûyan de hebû? Erê. Min serhildana dawî di nav lepên xwe de dît. Niha ew min ji bo hemûyan sûcdar dikin. Wan ez wekî qurban hilbijartim. Tirkiyeyê jî min wekî qurban dît. Wan ez wekî terorîstê sereke pênase kir. Ger rewş wisa be, bila ew berpirsiyariyê bigirin ser xwe. Brîtanî di vê yekê de pispor in.”
‘Ingilîz Ocalan naxwazin!’
Ocalan di hevdîtinekî meha Îlonê de jî nêrînên xwe li ser polîtîkayên Brîtanyayê tîne ziman. Ew rola Brîtanyayê di komploya 15ê Sibatê de, ku heta niha zêde nehatiye nîqaşkirin û rola wê di parçekirina Kurdistanê de bi van gotinên balkêş rave dike: “Erê, Îsraîl û Amerîka di komployê de rolek hebûn, lê para sereke ya Brîtanyayê bû. Ew endamê Brîtanî pir biryardar bû. Brîtaniyan Ocalan nedixwest. Wan dixwest ku têkiliya Ocalan bi Kurdan re, têkiliya wî bi siyasetê re, were qutkirin. Ji ber ku rola Ocalan têkbirina projeya Ingilîzan bû. Siyasetên wan bi paradîgmaya min re li hev nedikirin. Rojhilata Navîn axa Brîtanyayê ye. Ew her gav wê wekî herêma xwe dibînin. […] Churchill gotinek heye: ‘Em ê Kurdan birîndar bihêlin, ev siyaset dê 100 salan me hilgire.’ Û tam ev pêk hat. Wan ew bi rastî jî pêk anî. Wekî ku wan got; wan Kurd bê nasname hiştin, kirin çar parçe. Û bi vî rengî, pirsgirêka Kurd 100 salan bê çareserî ma, bû bela ji bo welatên vê herêmê.”
‘Li Sûrî sîstemeke kaotîk heye’
Piştî van nirxandinan, Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan bi tundî li ser siyaseta êrîşkar a ku li Sûriyeyê, bi taybetî li dora Rojava diqewime disekine. Di hevdîtinekî meha Tîrmehê de ew bi kurtasî modela ku ew ji bo Sûrî xeyal dike wiha rave dike: “Tiştê ku ez ê ji bo Sûrî pêşniyar bikim qanûnek rêveberiya herêmî ya berfirehkirî ye. Li vir dewletek federal tune. Ew modelek rêveberiya herêmî ya nûjenkirî, bingehîntir û qanûnîkirî ye ku xwedî aliyên aborî û çandî ye. Niha, parêzgarek, rêveberiyek taybetî ya parêzgehê heye; ew sîstemek kaotîk e.”
‘Vî şerî ne me da destpê kirin!’
Dema em digîhin meha Tebaxê, Ocalan dest bi hişyariyên li ser bûyerên li Sûrî dike: “Binêre, ez dibêjim ku eger pirsgirêka Sûriyeyê çareser nebe, dê deryayeke xwînê hebe, lê em dikarin niha çareser bikin. Hin dibêjin Ocalan dê çareser bike. Ji ber ku rayedar dixwazin li ser vê yekê nîqaş bikin, bêguman, werin em li ser nîqaş bikin. Feydeya vê yekê felsefî heye; werin em biaxivin. Îsraîl dê wan hemûyan bişkîne. Ew dizanin ku wan Hamas qedand, wan Xeze qedand, û ew ê Komarê jî biqedînin. […] Vî şerî ne me da destpê kirin; eşkere ye ku kê ew dest pê kiriye û kê wê gur dike. Dixwazin bêjin Şera, an dewleta wêranbûyî, an SDF ferq nake, ez ê van mijaran çareser bikim. Hûn dixwazin ez rola xwe bilîzim, ne wekî alîkar, lê wekî aktor.”
‘Meseleya Şamê bûyerek cîhanî ye’
Abdullah Ocalan di hevdîtina meha Îlonê de jî bal dikişîne ser meseleya Sûrî. Dibêje ku ji bo dîtina çareseriyekê hewceye mudaxele bike û van nirxandinan dike: “Ez vê yekê ji her kesî re dibêjim. Divê her kes zanibe ku serê benê ne di destê Îsraîlê de ye, di destê me de ye. Pirsgirêka Şamê ne bûyerek tenê ye, ew bûyerek cîhanî ye. Me di demên berê de gelek li ser vê yekê nîqaş kir, me got ku em ê destûrek çêbikin, lê Esed astengiya herî mezin bû. Min berê jî gotibû, wekî ku min got, ‘Dema ku ez ji Şamê xilas bû ez rehet bûm,’ lê rastî ev e ku Şamê jî dema ku ji Esed xilas bû rehetî hîs kir. Niha di vê qonaxê de em ê form û avahiya vê çareser bikin, divê em çareser bikin. Tiştê ku em ê bikin ev e ku Sûriyeyek demokratîk biafirînin. Lê ev ne tiştek e ku di bin van mercan de bibe. Ji min tê xwestin ku ez mudaxeleyî Sûrî bikim, ne wisa? Ez li Sûrî lingê xwe navêjim erda nerm. Pirsgirêka Sûriyeyê rewa ye. Bêyî ku pirsgirêka Şamê bi rêkûpêk were çareser kirin, bêyî ku forma rast were dayîn, ne gengaz e ku meriv bi yên din re pêşve biçe. Wekî din, dê karesatên pir mezin çêbin. Ji ber vê yekê min got û ez hîn jî dibêjim,’divê em lez nekin.”
‘Ger pêşî lê neyê girtin ev car dê cuda be’
Ocalan hişyariyên xwe yên ji ber zêdebûna xetera pevçûnê didomîne û dibêje: “Bila ez di vê çarçoveyê de ramanên xwe yên li ser Sûriyeyê, an Rojava, dubare bikim: Bê guman, ez ê bixwazim sedem û stûnên ku dikarin bibin sedema pevçûnek Tirk û Kurd qut bikim. Bê guman, her destwerdanek li Sûrî dê bibe karesatek. Min nexwest ku ev şer kurtir bibe û divê em rê nedin vê yekê. […] Bandora Îsraîl û Îranê tê zanîn. Rûsya heye, Amerîka heye. Ew ê mefer nede tu kesî. […] Vê carê ew ê cuda be. Ew ê ne wekî sala 2015an be. Vê carê aliyekî herêmî heye. Ew ê hêzek belavbûyî wekî sala 2015an nebînin. Ew bêhtir perwerdekirî bi rêxistinkirî ne. Hêzek çekdar, dîsîplînkirî, birêkûpêk a deh hezaran şervanan heye. Her cûre çek li cem wan hene, têkiliyên wan hene. Ew jê re dibêjin gef, lê ne wisa ye, ew rastiyek e.”
‘Divê ez tevlî meseleya Sûrî bibim’
Dema em gihîştin meha Kanûnê, gefên li dijî rêveberiya xweser a Rojava zêde bibûn. Abdullah Ocalan, ku vê yekê ji nêz ve dişopand di hevdîtinekê de bi şandeyê re di destpêka Kanûnê de hişyarî û pêşniyarên xwe rêz dike: “Divê ez tevlî meseleya Sûrî bibim. Mesela Sûriyeyê bi qasî meseleya Tirkiyeyê girîng e. Lê rê û rêbaz ne diyar in. Li dora wan eşîr, Amerîkî, her kes hene. Vê yekê ji rêveberiya Rojava re ragihînin: Ji bo ku hûn li hember Şamê di rewşek dijwar de nebin, dibe ku çend gavên pratîkî hebin. Yek, derbasbûna sînoran; du, hevkarî li herêmên petrolê. Ji bilî van, dibe ku çend mijarên din jî hebin. Ji bo ku 10ê Adarê bixebite. Em ê paşê bi wan re li ser vê yekê nîqaş bikin.”
Di vê hevdîtinê û hevdîtinên li duv re Ocalan nirxandin û hişyariyên xwe berdewam dike. Ew dixwaze ku giraniya meseleyê baş bide fêmkirin. Di derbarê Tirkiyeyê de dibêje ku, “Demokratîkkirina Sûrî herî zêde ji bo berjewendiya Tirkiyeyê ye,” û destwerdana dewletê li wir weke felaketekî dibîne. Ocalan, ku li ser armancên Îsraîlê jî diaxife, tekez dike ku divê ew di zûtirîn dem de mudaxale bike da ku meseleyê çareser bike.
Meha Çile ji bo Rojava mehek krîtîk e
Di meha Çile de Ocalan hema hema tevahiya civîna bi şandeyê re ji bo vê mijarê diveqetîne. Wekî ku tê zanîn di 6ê Çile de komên HTŞ êrîşek li ser taxên Kurdan li Helebê dest pê kiribûn û piştî valakirina Reqa û Dêrazorê, şer gihîştibû ber deriyên Rojava. Di nîvê meha Çile de, di wê dema ku şer û êrîş xurt bibûn û li çar aliyê cîhanê Kurd rabibûn ser piya, hevdîtinek nû bi Ocalan re pêk hat.
Hêjayî bibîrxistinê ye ku me di gotareke ya bi sernavê ” Pişt Perdeyê Hewldanên Ocalan di Peymana Sûrî de” bi berfirehî li ser vê mijarê rawestiya bû. Wekî ku me li wir diyar kir, hate ragihandin ku Ocalan bi aciziyek mezin li hember rewşê tê civînê û hema hema tevahiya dema xwe ji bo vê mijarê vediqetîne.
Di vê hevdîtinê de, Ocalan israr dike ku mudaxaleyê bike û wiha dibêje: “Sedema ku em hessas tevdigerin eşkere ye. Ger pêşbîniyê min nebûya, ew ê ber bi Xezzeyê ve biçûya, ji ber vê yekê divê ez wê ji wan re nehêlim. Mudaxale pêwîst e. Ez vê yekê bi zelalî û bêguman dibêjim; her çend demkî be jî, divê alî însiyatîfê bigirin û pevçûnan rawestînin. Divê ew teqez rawestin. Her tiştî ji bo du hefteyan an mehekê rawestînin. Werin em hinekî li ser bixebitin; ez ê formulek amade bikim. Gelek dest li wir hene, ne tenê Tirkiye. Amerîka û Îsraîl tê de ne. Ger em destwerdanê nekin, darbe û provokasyon dê neçar bibin. Divê ew fêm bikin ka bandora min çi ye, rola min çi ye.”
‘Divê ez her kêliyê mudaxele bikim’
Ocalan di vê hevdîtinê de gotina xwe ya ku di raya giştî de pir caran tê nîqaşkirin, ku “ev komploya duyemîn a 15ê Sibatê li dijî min e” dubare dike. Wekî din, ji bo ku giraniya rewşê tekez bike, Ocalan israr dike û bi van gotinan daxwaz dike ku derfet jê re werin avakirin: “Bila êrîşên li Sûriyeyê ji her du aliyan ve rawestin. Derfetek bidin min, bila ez mudaxeleyên pêwîst bikim; dibe ku ez her kêliyê hewce bikim ku mudaxele bikim. Divê ez bi Barzani, Talabanî, PJAK û SDG re hevdîtin bikim. Divê ez her kêliyê mudaxele bikim.”
Ocalan, hişyarî dide ku ger ev yek pêk neyê ew ê xwe vekişîne û ev yek wekî karesatek potansiyel bi van gotinan tîne ziman: “Ger êrîşên li ser Bakur-Rojhilatê Sûrî neyên rawestandin ez ê dev jê berdim; ez ne şantaj dikim. Îsraîl dê ala xwe li her derê bihejîne, tu dê tiştekî li ser vê yekê nebêjî û tu dê Kurdan bixî şer. Ger mirov ne ker be ev tişt tê fêmkirin. Bûyerên dawî yên li Bakur-Rojhilatê Sûrî bûne sedema şikestina hestên Kurdan. Ger em vî şerî nerawestînin, ew ê bibe sedema şerekî mezin ê Tirk û Kurd.”
Divê Ocalan azad be
Me di wê nûçeya lêkolînê ya li jor em behsê dikin de nirxandinên Ocalan ên li ser bûyerên li Sûrî û êrîşên li ser Rojava kiribû. Wê demê me eşkere kiribû ku Ocalan çawa mudaxale kiriye û çareserî pêk aniye. Ji ber vê yekê em ê bêtir hûrgulî nedin. Lêbelê hêjayî dubarekirinê ye; Ocalan, bi mudaxaleyên xwe yên di wextê xwe de û bi dîplomasiyê, hem pêşî li şerê di navbera Kurd û Ereban û hem jî şerê di navbera Kurd û Tirkan girt. Di hevdîtinan de ew bi xwe jî nirxandinek wisa dike. Ji ber vê yekê, em dikarin bibêjin ku hewldanên Ocalan pir girîng in. Ji ber vê yekê pêwîst e rê li ber wî were vekirin da ku di hawîrdorek azadtir de xebata xwe bidomîne. Ger ev were kirin, em dikarin bibêjin ku çareseriyek bingehîn ji bo pirsgirêka ku ji sedsalekê zêdetir berdewam kiriye dê were bidestxistin.
BI DAWÎ BÛ…
