Yildirim Aslan serê mana û mîtolojîya govende de da zanayene ke eke vernîya kulturo populer nêro girewtene do kulturê kurdan yê otantîk vîndî bibo û wina: “Kulturo populer ganî nêkewo mîyanê kulturê ma yo otantîk, şarê kurdî ganî vate, heta cil û berg, têgêrayîş û cuya xo hewceyo xorînîyêk taybet vejo vernî ke kulturê ey vîndî nêbo.”
Govende, kulturê xeylê şaran de sey kayê folklorîk ca gêna. Govende seba kurdan îşaretê hişmendîya estbîyayîşî ya, “têkoşîn û serewedaritiş”o. Wexto ke ma stîlê govende girewtişê kurdan û cayêko tede govende gênê, cil û bergê înan yê herêmî û wextê govende ewnîyenê, ma vînenê ke govende wayîrê manayêka ontolojîk, psîkolojîk û kolektîf a. Her xebatêka kolektîf a ke yena afernayene eyneyê vîrê komelkî yo.
Wexto ke ma polîtîkayanê red, înkar, çinkerdene û asîmîlasyonî yê ke seserra peyêne de bi hawayêko çetin û sîstematîk serê şarê kurdî ame rayraberdene ewnîyenê, ma vînenê ke govende xo bi hawayêko bihêz, bi aheng, bi mana û bi stîlêko kolektîf veto vernî. Ma eşkenê vajê ke govende, eynî wextî de pawitena cewherî, yewîye û têkoşînê şarê kurdî ya. Taybetî çîyî ke seserra peyêne de ameyê serê şarê kurdî, xoverdayîşê ey serdemî afernayo. Nê xoverdayîşî zî ziwan, kultur, dej, şayî û jêhatî xo bi xo awan kerda. No hîs, tewr peynî de vateyê deyîran de benê wayîrê nasname û xo newe ra aferneno.
Govende tena fîgurê rîtmîk ra pê nêyeno. Govende vernîya her çî de hedîseyêko komelî yo û bi kodanê kuulturî û têkoşnê komelî ameyo nexşkerdene. No kodkerdişê kulturî û yê têkoşînî, xo tilîlî û renginîyê cil û berganê herêmî de dano mojnayene. Tilîlîyê ke govende de yenê eştene, kultur û têkoşîn bi hawayêko bi heybet yeno ziwan.Tilîlî stîlê qîrkerdişê tecrûbeyê komelkî yo. kurdî bi cil û berganê xo yê herêmî, reng danê govendan. Manaya “şal û şapik” û “xeftan” yan zî “kiras û fîstanan” ke danê xo ra esto.
Taybetî herême Cizîre de, xoradayîşê xeftananê sipî hetê cinîyan ra û sembolê aştî rengo sipî yo, govende de manadayîşê aştî yo. Govende de ferdîyetperstî çin o. Ferdî nîya, eksê ci kolektîf a. Govenda ke kesêk tena gênê, wayîrê çîyêk manadar nîya. Heta merdim eşkeno vajo ke rindeke zî nîya. Ferdî wexto tewrê govende benê, komelî reyde beno yew û bi nê hawayî zî rindek beno. Ma eşkenê govende nê hetî ra bişebno têkoşînî. Govende qasê ke komelkî bena, endêke estetîk û rindeka. Tewlî heme polîtîkayê asîmîlasyonî, kulturê govende zengînîya xo Serhed de bi “cîda û sepke” Botan de bi “Xelef” Behdînan de bi “Şexanî” Rojhelat de bi “Hewreman” Başûr de bi “Ahengî” û govende sey înan dano mojnayene.
Yildirim Aslan o ke warê fizîk û cigêrayîşanê govenda kurdî de xebate keno Ajansê Welatî (AW) rê qisey kerd û qalê tarîx, mîtolojî û manaya govende kerd.
‘Govende mîyanê xo de hîsê komînalîzm, xoverdayîş û cesaret hewênena’
Yildirim Aslan dîyar kerd ke govende verê her çî yewîye, paştîdayene û rolêke mîyanê komelî de kaykena est a û wina vat: “ Govende eşq û sînayîş rîtuelê bawerî û dînî yo. Govende mîyanê xo de hîsê komînalîz, xoverdayîş û cesaret hewêneno. Serê qehremanîyê şarî de pênasekerdişê govende est o, sewbîna ma vanê govende dînperestî nîya xozaperestî ya. Rol û mîsyonê cinî çekûya govende de yan zî mîyanê govende de rol û mîsyonêke taybet kaykeno. Ma naye ça ra gênê mesela heta demê neolîtîkî, mesela kulturê Til Xelef de pênasekerdişê cinî yan zî munitişê cinî û berardiş û pênaskerdişê cuya cinîyan ya rastî manaya govende de zî rol û mîsyonêke taybet kaykena. Destpêkê heskerdişî de sey pênasekerdişê govende ma eşkenê bi ca bikerê, reyna amadekarî şerî vanê hêrişêk kamca ra bêro amadekarîya aye de reyna rol û mîsyonê govende est o. Reyna şîn û seremonîya merdeyan de zî pênasekerdişê govende est o. Sewbîna zî pîrozkerdişê serkewtene de rol û mîsyonê govende reyna est o. Destpêkê heskerdîş û eşqî de meseleya govende yena pênasekerdene. Kelaya Dim Dimê, efsaneyê Derwêşê Evdî û Rustemê Zal de zî sey amadekarîya şerî yeno pênasekerdene. Rîtuelê serkewtene ya tewr gird destanê Kawayê Asinkarî yo. Sewbîna zî mîyanê xoza de sey hîkaye yan zî rîtuelê koçerî de zî mewsîmî ke yenê vurnayene zî govende de cayêko taybet gêno.”
‘Hemgirewtiş û paştîdayena komînal mîyanê govende de rîtuelêk tesîrdar o’
Yildirim Aslan da zanayene ke hemgirewtişo komînal û mîyanê govende de rîtuelêk taybet û tesîrdar o û nê çî îfade kerdî: “Tesîrê govende yê serê şaranê Rojhelatê Mîyanên de dewamê kultur û komelî mîyanê xo de hewêneno. Mîtolojî de mesela sey sembol û têgêrayîşê govende hîrê gamî sey hîrê kaînatî, hîrê dinya, hîrê de pênasekerdişê ey est o. Govende de çerx dayene, çerxê roje yan zî çerxê dinya, gamê giranî mîsyonêke taybet kaykenê. Reyna mîtolojî de zî muhtewaya ey taybetî serê xetê mîtolojîya Rojhelatê Mîyanên yan zî serê xetê Zagros û Mezopotamya de dans û tewirê govende de reqsanê modern ma bigîrê heta reqsanê komelî reyna reyna reqsê roşnayî yê dînî sey semah, bawerî, reqsê kayê şarî de mesela reyna cîyayîya govende ma eşkenê wina pênase bikerê. Govende reqsêke nîya yan zî sey gamêka modernîst nîya, ma sero zêde bikerê govende bi rastî kokê xo mîtolojî ra dayîşûgirewtişê xo cuye ra gêna.”
‘Nêzdîbîyayîşê ma yê serê kultur û folklorê ma zaf qelso’
Yildirim Aslan peynî de hişyarîyêke dano û vano eke ma vernîya kulturê populerî nêgîrê do kulturê ma yo otontîk vîndî bibo û nê çîyî pare kerdî: “Kulturê ma yo otantîk mîyanê xo de zengînîyêke zaf taybete hewêneno, yanî sey folklornasanê Rusî yan zî Almanî xeylê xebatê înan yê taybetî estê. Serê cografyaya Kurdîstanî de zî reyna mezopotamya de yê folklornasê kurdî û Kurdîstanî zî rol û mîsyonêke taybet serê nê babetan de est o. La wextê ma yo ewroyîn de nêzdîbîyayîşê serê kultur, folklor û govende rastî zî zaf qels o, yanî tesîrê kulturê populer û serê kulturê ma yo otantîk û arêkerde de rastî zî naye xerepneno. Rol û mîsyonê ke tewr cidî û muhîm çîyo hewceyo ma ey bidê vernîya xo, yanî ne xebatêka ferdî ne xebata sazgehî û ne xebatêka wina nêzdîbîyayîşêke qels, bi hawayêko cidî, hîra û xurt ma nê waran de hewceyo hişyarî bê. Kulturo populer ganî nêkewo mîyanê kulturê ma yo otantîk, vateyê xo ra heta cil û berganê xo heta têgêrayîşê xo û cuya xo xorînîyêk taybete vejê vernî ke kulturê ma vîndî nêbo.”
