Îzmîr – Endamê Heyetê Rayraberdişî yê EGEÇEPî Arîf Alî Cangî bale ante qeraranê Serekkomarê Tirkîya Recep Tayyîp Erdoganî ser ke seba vetişê cayanê sînoranê daristanan ra yê û dîyar kerd ke îqtîdaro sîyasî vera Qanûnê Bingeyênî suc keno. Arîf Alî Cangî dîyar kerd ke teberê wayîrvejîyayîşê şarê herême yê daristanan de qet rayêka bîne çin a.
Îqtîdarê dewleta Tirkîya bi qerarnameyanê Serekkomar Recep Tayyîp Erdoganî ke bi Madeya Pêwa a 16. ya Qanûnê Daristanan vetê, zafê herême daristanî sînoranê pawitişî ra vetî û sey herêmanê roniştişî qeyd kerdî. Vera nê qerarnameyanê ke verê rantê madenî, turîzm û enerjî akenê, herêmanê sey Akbelen, Îkîzdere û Cûdî de reaksîyonê girdî yê komelkî û şarî ameyî verê çiman. Pêşnîyara qanûnî ya Serê Vurîyayîşê Qanûnê Pawitişê Erdi û Şuxulnayişê Erazîyan Reyde Tayê Qanûnî, Heyetê Pêroyî yê Meclisî de 11ê hezirane de ameye qebulkerdiş û bîye qanûn. Endamê Heyetê Rayraberdişî yê Platformê Kultur û Dormeyî yê Ege (EGEÇEP) Avuqatê Dorme û Ekolojî Arîf Alî Cangî derheqê qanûnê vetişê cayanê sînoranê daristanan ra ajansê ma rê qisey kerd.
Arîf Alî Cangî vat ke nê qerarê serekkomarî her ke şino krîzê hewayî hîna xorîn kenê û heqê heyatî yê neslanê ameyoxan çin kenê. Arîf Alî Cangî dîyar kerd ke goreyê Madeya 169. ya Qanûnê Bingeyênî mulkîyetê daristananê dewlete nêno dewrkerdiş û tu efû seba sucanê daristanî nêno vetiş û vat ke bi her tewir qerarnameyan daristanî rijnayişî rê abîyenê.
AYM’yî vernîya rayîrê huqûqî girewt
Arîf Alî Cangî bale ante Madeya Pabeste 16. ya Qanûnê Daristanan ser rayê talanî rê abirna û wina vat: “No qanûn eşkera vera hîyerarşîya norman û Qanûnê Bingeyênî yo. Ma sey pawitoxanê dormeyî dewa akerde la mixabin Mehkemeya Qanûnê Bingeyênî (AYM) 16ê temmuza 2020î de na dewaya ma red kerde. Seba nê qerarî heta 10 serran yanî heta serra 2030î heqê ma yê dewa-akerdişî yê vera na maddeye ameye astengkerdiş. Vernîya huquqî ameye girewtiş labelê mucadeleyê ma yê seba heyatî dewam keno. Eynî wextî de nîzamnameyê qanûnî amanc keno ke sucanê daristanî efû bikero. Seba vetişê sînoranê daristanan ra tu krîterê objektîf û zanistî zî çin o. Eke waştiş hetê rayberîya daristanî ra munasib bêro vînayîş û qerarêko ke Serekkomar dîyar bikero û bêro weşanayene bes o ke yew daristan endî sey daristanî nêro hesibnayene.”
Bedêlê daristanî bi ronayîşê şitilan nêno dayene
Arîf Alî Cangîyî nêzdîbîyayîşê îqtîdarî ke daristanan tena sey komê daran vîneno rexne kerd û qiseykerdişê xo wina domna: “Wexto ke maden, enerjî yan zî turîzm yeno rojev, çîyo verên ke yeno feda kerdiş daristanê ma yê. Vanê ma do seba heqê daran pere bidê yan zî cayêko bîn de şitilan biramê û bedelê ci bidê. Na yew zur a. Daristan tena darî nîyê. Daristan bi vaş, kurm, milçikî, erd û mîkroorganîzmayanê xo sîstemê xozayî yo ke mîyanê se serran de virazîyeno. Ti nêeşkeno bi ramitişê çend şitilanê serê kerran daristana ke ameya çinkerdene peyser bîyarê. Mîyanê babetê qanûnî de qiseyêka wina esta; ‘Tarîxo ke na babete kewta pratîk, herêmê roniştişî yan zî herêmê kerreyinî, bêbereket û êyê ke wayîrê taybetmendîya daristanî nîyê ke goreyê dormeyî yê’ bi amancê qanûnîkerdişê bînayan û cabîyayîşê qaçaxî yê mîyanê daristanan de yo ke îqtîdarê sîyasîyan çimanê xo ser de girewtê.”
Antalya de COP31 daristanan talan keno
Arîf Alî Cangî bal ante dirîtîya polîtîkayanê mîyanneteweyî yê hukmatî ser û wina dewam kerd: “Tirkîya aşma teşrîna peyênî de Antalya de memandarî û hemsereka 31. kombîyayîşê Îklîmî yê Neteweyanê Yewbîyayeyî (COP31) ya. Teberê welatî de seba dinya behsê mucadeleyê vera krîzê hewayî kenî la zere de daristanê ke ganî ma sey çimanê xo bipawê seba ranti şîrketanê madenî rê pêşkêş kenê. No rijnayîş binpaykerdişê heqê cuye pête yê neslanê ewroyî û ameyoxan o. Pêro caardişê ke zerar danê daristanan benê sebeb ke cuya serê rîyê erdî bikewo rîsk û tehlukeyêko pîl.”
Teberê xoverdayîşê şarî de tu rayêka bîne nêmenda
Avûqatê Dorme û Ekolojî Arîf Alî Cangî dîyar kerd ke seba betalkerdişê qeraranê serekkomarî yê derheqê vetişê sînoranê daristanan ra merdim eşkeno Şura-î Dewlete de dewa akero û qiseykerdişê xo wina qedêna: “Bi taybetî sey EGEÇEPî ma seba qeraranê ke herême elaqedar kenê nê dewan akenê. La tena akerdişê dewayî bi serê xo bes nîyo. Wina aseno ke teberê wayîrvejîyayîşê daristanan a hetê şarê herême ke uca de ciwîyenê tu rayêka bîne çin a. Hêzo tewr gird pawitişê şarî yê erdanê xo yo.”
