Dewleta Îranê di nava dewletên cîhanê de bi darvekirinê derdikeve pêş. Herî zêde jî welatiyên Kurd û Belûcî têne darvekirin. Li gorî raporan û daxuyaniyên saziyan rojê 4 mirov tên darvekirin.
Kampanyaya “Sêşema Na ji Cezayê Darvekirinê re” destnîşan kir ku Rejîma Îranê her ku diçe hêjmara darvekirinê zêde dike. Girtiyên siyasî ku li Îranê kampanyaya “Sêşema Na ji Cezayê Darvekirinê re” didomînin, anîn ziman ku di rojên dawî de Îranê hejmara darvekirinê zêde kiriye.
Kampanyaya “Sêşema Na ji Cezayê Darvekirinê re” ku ji hêla girtiyên siyasî yên li 38 girtîgehên Rojhilatê Kurdistanê û Îranê ve hatiye destpêkirin, di hefteya 63yemîn de didome. Girtiyên di greva birçîbûnê de, cezayê darvekirinê yê li Pexşan Ezîzî hatiye birîn şermezar kirin û bertek nîşanî redkirina daxwaza jinûvedarizandinê dan.
Ihtimala darvekirina 10 girtiyan zêde ye
Daxuyaniya girtiyên siyasî ya vê hefteyê wiha ye: “Di Cejna Newrozê de di înfazkirina biryarên darvekirinê de hejmar hinek kêm bû lê em dibin şahid ku dîsa zêde bûne. Di rojên dawî de gelek girtî xistine karantînayê. Weke mînak, di roja duşemê de herî kêm 10 girtiyên li Girtîgeha Qezl E-Hazarê sewqî ‘qawîşa biewle’ hatin kirin. Ev yek nîşan dide ku îxtîmala darvekirina wan nêz e.
Xetereya darvekirina Ezîzî zêde bû
Hikûmata Komara Îslamî ya Îranê zext û protestoyên hundir û derve jinedîtî ve tê û sepanên zextê û cezayê darvekirinê didomîne. Weke mînak; daxwaza jinûvedarizandinê ya girtiya siyasî ya Kurd Pexşan Ezîzî cara duyemîn hate redkirin. Bi vê biryarê re xetereya darvekirina Pexşan Ezîzî zêdetir bû. Girtiyê siyasî Kerîm Hocasteh ku li Girtîgeha Lakanê ya li Reşê tê ragirtin jî bi sûcdariya ‘serhildanê’ hate darizandin û der heqê wî de biryara darvekirinê hate dayin.
Bila darvekirin were rakirin
Weke endamên kampanyaya ‘Sêşema Na ji Cezayê Darvekirinê re’ em her hefteyê dibêjin ku fikarên me ji ber zêdebûna gefa îdamê heye, van cezayên bi zimanekî aşkera şermezar dikin û li dijî zêdebûna darvekirina kesên ji ber sûcên siyasî tên darizandin, hişyariyê didin. Em piştgiriya navneteweyî pîroz dikin û ji civaka navneteweyî daxwaz dikin ku domandina hemû pêwendî û karûbarên xwe yên bi Komara Îslamî ya Îranê re girêdayî şertê rakirina cezayê îdamê bikin.”
Girtîgehên grev lê heye
Navên girtîgehên greva birçîbûnê lê heye ev in: “(Qawîşa Jinan, Qawîşa 4’an û Qawîşa 8’an), Ghezel Hesar (Unîteyên 3’yemîn û 4’emîn), Karaj, Tehrana Mezin, Khorin Varamîn, Chobîndar Qazvîn, Arak, Khorramabad, Asadabad Îsfehan, Dastgerd Îsfehan, Sheîban Ahvaz, Sepîdar Ahvaz (Jin û zilam), Nîzam Şîraz, Adelabad Şiraz (Jin û zilam), Borazjan, Ramhormoz, Bam, Kahnouj, Tabas, Juyin, Meşhed, Gonbad Kavous, Ghaemshahr, Lakan Rasht (jin û zilam), Rudsar, Hawiq Talesh, Dieselabad Kermashan, Erdebil, Tebrîz, Urmiye, Salmas, Hoy, Naqdeh, Miandoab, Saqqez, Baneh, Marivan û Kamyaran.”
Îran rojê 4 mirovan darve dike
Komara Îranê ya Îslamî bi darvekirinan di rojevê de ye. Bi taybetî jî pîştî serhildana “Jin Jiyan Azadî” ya ku piştî kuştina jina Kurd Jîna Emînî ya 16ê Îlona 2022yan, darvekirina jinan zedetir bû. Rejîma Îranê bi angaşta qanûnên şerîatê mirovan darve dike. Desthilatdar bi hişmendiya baviksalar ji bo ku jinan di her qadên jiyanê de bêdeng û bêbandor bikin bi hincetên cur bi cura jinan darve dike.
Rêxistina Mafên Mirovan a Îranê ya ku navenda wê li Norweçê ye di serê sala îsal de diyar kiribû ku di navbera salên 2010-2024an de 241 jin hatine darvekirin. Ajansa Nûçeyan a Çalakvanên Mafên Mirovan a Îranê (HERANA) jî ragihand ku ji bihara sala borî heta bihara îsal li Îran û Rojhilatê Kurdistanê hezar û sê sed (1300) kes hatine binçavkirin. Li gorî ajansê 29 jin di vê navberê de hatine bidarvekirin. Ji vana 168 kes bê dadgeh hatine binçavkirin. Lî gor HERANAyê di vê dema diyar kirî de 649 jin ên ji Rojhilatê Kurdistanê û herêmên din ên Îranê hatine binçavkirin. Ji van 643 jin ji ber ku laçik nedane serê xwe hatine binçavkirin.
Li gorî Rêxistina Mafên Mirovan a Îranê di saleke dawî de hezar û 50 kes ji Rojhilatê Kurdistanê û Îranê hatine darvekirin. Ji vana 29 jê jin û 5 jî zarok ku temenê wan jêrî 18 salî bûne. 189 kes cezayê darvekirinê lê hatine birîn. Ji vana dadgehê cezayê 55 kesî jî erê kiriye.
Îran rojê 4 kesan bi dar ve dike
Li gorî HERANAyê di Adara 2025an de li Rojhilatê Kurdistan û Îranê 104 kes hatine darvekirin. Rejîma Îranê di Adarê de li 22 kesan cezayê darvekirinê birî ye û cezayê 5 kesan jî erê kirine. Li gorî daneyan, li Îran û Rojhilatê Kurdistanê rojê 4 kes tên darvekirin.
Îranê di salekê de 135 belucî û 104 kurd darve kir
Kampanyaya ‘Sêşema Na ji bo Cezayê Darvekirinê’ ku di 9ê Çileya 2023yan de li dijî darvekirinên li Rojhilatê Kurdistan û Îranê hatiye avakirin têkildarî darvekirinên saleke dawî de agahiyên girîng kom kirin. Kampanyaya “Sêşema Na ji bo Cezayê Darvekirinê” jî destnîşan kir ku di saleke dawî de hezar û 135 kes li Îran û Rojhilatê Kurdistanê hatine darvekirin. Kampanyayê xwest hemû xelkê Îran û Rojhilatê Kurdistanê dijî darvekirinan rawestin. Kampanyayê di 16emîn pêngava xwe de ku ji girtiyên 38 girtîgehên Rojhilatê Kurdistan û Îranê pêktê, derbarê darvekirinan de daxuyaniyek belav kir û ev agahî parve kir: “Ji çileya 2024an heya Adara 2025an li Rojhilatê Kurdistan û Îranê hezar û 150 girtî hatine darvekirin û ji vê hejmarê jî 38 jê jin in. Di nav kesên hatine darvekirin de, 135 kes Belucîne û 104 jî Kurdin. Kampanya destnîşan dike ku ji sedî 85ê kesên hatine darvekirin, di serdema serokkomarê nû yê Îranê Mesud Pizîşkiyan de hatine darvekirin.
