Amed – Gundê Xaçekê li Pîranê ye. Di sed salên dawî de 3 caran hatiye şewitandin û hilweşandin. Ji şêniyên gundê Xaçekê Ramazan Ari diyar kir ku gundê Xaçekê mîna bihuştê ye û got: “Em hêvîdarin ku dê aştî pêk were û em ê vegerin gundê xwe.”
Li Kurdistanê gelek gund bi êrişên leşkerên dewleta Tirk re rû bi rû. Dewleta Tirk bi hinceta alikariyê didin PKKê bi hezaran gund şewitand, leşker şeniyên gundan kuştin, îşkence li şeniyên gundan kirin. Gundî jî neçar man û koçî bajaran kirin. Gundê Xaçekê jî yek ji gundên hatiye şewitandin e. Gundê Xaçêkê bi ser navçeya Pîranê ya Amedê ve ye û cara yekemîn di sala 1925an de, cara duyemîn di sala 1937an de û dawiyê jî di sala 1991an de hatiye şewitandin. Yek ji şêniyên gundê Xaçekê Ramazan Ari têkildarî dîroka gund ji Ajansa Welat (AW) re axivî.
Ewilî di sala 1925an de gund tê şewitandin
Ramazan Ari diyar kir ku gundê Xaçêk 1200 sal berê hatiye avakirin û wiha axivî: “Gundê Xaçêk di nava gel de bi navê Xaçêka Şêx Endel tê zanîn, dîroka gund gelek kevn e. Dema ku di sala 1925an de şoreşa Şêx Seîd dest pê kir kalkê min Salîh jî tev li şoreşê dibe. Di nava gun de 16 salî heta 80 salî gelek kes tev li şoreşe bûne. Piştî Şêx Seîd tê girtin, leşker diavêjin ser gundê Xaçêkê û qalkê min Salîh jî di nav de, gelek kes tê girtin. Şêniyên gundên me yên tên girtin bi bi Şêx Seîd re tên ragirtin. Şêx Seîd tê darvekirin, kalkê min jî tê sirgunkirin. Piştî efû diderkevê divegerê gund û careke din gund ava dike.”
Paşê di sala 1937an de…
Ramazan Ari destnîşan kir ku di sala 1937an de raperîna Seyîd Riza dest pê kir, Seyîd Riza alîkarî jî Şêx Evdirrehîm xwest û wiha pê de çû: “Şêx Evdirrehim li gundê me radiwestiya û gelek cara jî ber bi Rojava ve rêdiket. Piştî banga Seyîd Riza dixwazê werê Xaçêkê û li wir bi şeniyên herêmê re kom dibin û paşê diçin Dersîmê. Lê di nava koma wî de serleşker Ziya sixur e. Dema şev di rê de leşkeran davêjin ser wan hemû hogirên Şex Evdirrehîm tên kuştin. Şex Evdirrehîm jî direvê lê dema ku xwe di bin genim de vedişêre, dîsa di encama îxanetê tê kuştin. Piştî van bûyeran leşker careke din berê xwe didin gundê Xaçekê û şewitandine.”
Caraya sêyem sala 1991ê gundê Xaçekê hat şewitandin
Ramazan Ari anî ziman ku piştî çend salan gundê Xaçekê dîsa hatiye avakirin û ev tişt gotin: “Kalkê min dîsa divegerê gundê xwe û dibêje ku ‘çend sal derbas bibê jî ez ê vegerim gundê xwe’. Piştî tevgera PKKê derket, hatina leşkeran a gund gelek zêde bû. Di sala 1991an de gelek kes ji gundê me tev li PKKê bû. Piştî vê yekê leşker û cerdevan avêtin ser gundê me. Leşker û cerdevan hemû amûr û ajalên gundiyan dibin û malên gundiyan dişewitînin. Tu kes nekarî tiştên xwe bi xwe re bibê û şêniyên gund ji gund tên sirgunkirin. Piştî çend salan, kesên ku çûne gund, dîtine ku tevahî xanî hatine şewitandin.”
‘Aştî dê pek werê em ê vegerin gundê xwe’
Ramazan Ari diyar kir ku wan di salên nêz de xwestine ku vegerin gundê xwe lê leşkeran nehiştiye û axaftina xwe wiha bi dawî kir: “Leşkeran rêya me girt. Ji me re gotin ku an hûn wê bibin cerdewan an jî hûn nikarin herin. Îro niha pêvajo hatiye destpêkirin. Serok Abdullah Ocalan wekî Keştiya Nuh gelê Kurd xilas dike. Îro em ji ber ziman, çand û hebûna xwe diparêzin, tên kuştin. Ez hêvîdarim ku kuştin xilas bibe. Aştî dê pek werê û em ê vegerin gundê xwe. Gundê me wekî bihuştiyê ye. Lê divê her kes ji bo avakirina gund alîkarî bide me. Em dixwazin li ser axa xwe bijîn.”
