Wan – Li Herêma Pîşesaziyê ya Wesayîtan ku di bin bandora krîza aborî de ye, ji ber bihabûna parçeyên wesayîtan, hem ew hem jî xwediyên wesayîtan bi pirsgirêkan re rû bi rû ne.
Li Tirkiyeyê û Bakurê Kurdistanê ev bi salan e krîzeke aboriyê heye û ev krîz li ser rewşa welatiyan û gelek beşên kedê bandoreke neyînî dike. Zem û bacên tên dayîn, rewşa aboriya dikandar û welatiyan her ku diçe xerabtir dike. Dikandarên li Sanayiya Wanê jî ji ber rewşa aboriyê û bacên zêde nerazî ne û dixwazin demildest ji vê krîzê re çareseriyek bê dîtin. Dikandar û kedkarên li sanayîy3e dixebitin derbarê mijarê de gilî û gazinên xwe anîn ziman.
‘Esnaf nikare debara xwe bike’
Dikandar Murat Çelîk bal kişand ser bihabûna parçeyên wesayîtan û got: “Parçeyek berê 100 lîreyan bû, lê niha 150 – 180 lîreyan e. Em jî neçar in ku bidin 300-350 lîreyan. Kirê gelek zêde ne, bac gelek zêde ne, esnaf nikare debara xwe bike, lewma parçe biha ne. Parçeyên ku em li vir difiroşin yekser ji Çînê û welatên derve tên û bi hêza dolarê me dikirin. Bacên gumrikê pişta me şikand.”
‘Parçeyên wesayîtan pir biha bûne’
Kedkar Remezan Çîftçî diyar kir ku li herêma Wanê, karker û xelkê herêmê qezenc nakin û wiha got: “Pereyê me nîne ku em parçeyan jî bikirin. Xwediyên wesayitan ji ber bûhayê parçeyan nikarin wesayîtên xwe tamîr bikin. Çi motor, şanziman, debriyaj be, çi her parçeyek din a ku arîze dide be, ji ber bihabûnê nikarin wan biguherînin an tamîr bikin. Rewşa welatiyan nebaş e. Ji ber vê yekê li herêmê ne fabrîka heye, ne jî tiştekî din ku kar peyda bikin. Wesayît jî ji bo wan pêdiviyek mezin e, neçar in ku wesayîtan bikar bînin. Ji gundan tên ku li kar bigerin an jî karê rojane bikin. Lê ji ber ku wesayîtên wan pir caran arîze didin û arîzeyên wan jî nikarin tamîr bikin, rewşa wan her ku diçe dijwartir dibe.”
‘Bac û KDV pir zêde ye’
Dikandar Mazlum Gulmez anî ziman ku ew ked dide, parçeyan berhev dike û belav dike û wiha axivî: “Ev parçeyan difiroşin û fatûraya wan digirin. Bacên van parçeyan pir zêde ne, em fatûrayê dibin maliyeyê. Ev rewş ji bo hemû tamîrkaran û xwediyên wesayîtan gelekî zehmet e. Em ked didin, lê bihayê parçeyan, bac û KDV pir zêde ye, qezencê kêm dike û rewşa aborî ya herêmê hin dijwartir dike.”
‘Bazar nîne’
Dikandar Fatî Zorkul desnîşan kir ku kirayên li sanayiyê gelekî zêde ne û ew mehê 40 hezar lîre didin. Fatî Zorkul li ser vê mijarê got: “Bac gelek in, melzemeyên me gelek in, lê bazara wê gelek zêde nine. Xwediyên wesayîtan ku ji bo her parçeyekê tên sanayiyê, mesrefeke mezin dikin û weke mînak tamîrkirina tamponekê gelek pere dixwaze.”
‘Destheqê hostayan kêm e’
Xebatkarê sanayîyê Kadîr Onat jî nerazîbûna xwe li dijî kirayan anî ziman û ev tişt got: “Heqê kirê, heqdest û heqê parçeyan gelek zêde ye. Heqê kirê vê gavê ji bo 300 metrekare 40 hezar lîre ye û ji bo 2 dikanan 80 hezar lîre ye. Heqê sigortayê, nanê hwd. hewce ye. Ji ber ku heqê sîgorta, xwarin û hwd gelek e, heqdestê hostayan kêm e. Lewma karê sanayiyê gelek zehmet e.”
