Wan – Jina Kurd Şîrîn Elemhûlî ya di 9ê Gulana 2010an de ji aliyê rejîma Îslamî ya Îranê ve hatiye darvekirin, bi têkoşîn û berxwedana xwe mohra xwe li dîrokê xist. Şîrîn Elemhûlî tevî îşkence û zextên li ser jî, serî netewand û bi gotina “Min fêrî firotina rûmeta xwe nekirine. Ez ê bi serbilindî ber bi sêdarê ve herim, lê ez ê tu carî nebim lekeyek li ser eniya gelê xwe. Mirin ji bo min ji vê rûreşiyê bi rûmettir e.” mirin pêşwazî kir.
Şîrîn Elemhûlî di 26ê gulana 2008an de li Tehranê ji hêla rejîma Îslamî ve hat girtin û bi “endamtiya PJAKê û ewlehiya neteweyî xistina talûkeyê” hat tometkirin. Şîrîn demeke dirêj ji îşkenceyê re hate derbaskirin û di pêvajoya girtîgehê de gelek mafên wê hatin binpêkirin. Şîrîn Elemhûlî di 19ê Kanûna 2019an de ji aliyê Şaxa Dadgeha 15emîn a Şoreşê ya Tehranê ve hat darizandin. Pêvajoya darizandina wê pir kurt û derhiqûqî bû. Dadgehê di çend deqeyan de biryara darvekirinê da Şîrînê.
Heta roja hatiye girtîn jî Farisî nedizanî
Şîrîn Elemhûlî ne tenê girtiyeke siyasî, lê di dîroka nûjen a Kurd de jî bû sembola berxwedan û têkoşînê. Şîrîn di sala 1981ê de li gundê Dêman a girêdayî navçeya Makûyê ya Rojhilatê Kurdistanê ji dayik bû. Malbata wê xizan bû û Şîrînê ji ber şert û mercên jiyanê nekarîbû biçe dibistanê. Heya roja ku hat girtin jî, wê bi zimanê farisî nedizanî; tenê bi zaravayê Kurmancî ya Kurdî diaxivî. Ji ber ku dozger û îstîxbaratê nedixwestin pê re bi Kurdî biaxivin di pêvaja lêpirsîn û îşkenceyê de zextên lê kirin.
‘Gunehên min ên herî mezin Kurdbûn û Jinbûn e’
Şîrîn li girtîgehê bi derfetên xwe hînî xwendin û nivîsandina farisî bû. Nameyên wê yên ku ji girtîgehê derketin, rastiya pergala girtîgehên Îranê nîşan didan. Di nameyeke xwe de wiha digot: “Dema ez girtim, min bi Farisî nedizanî. Îşkencekarên min bi farisî pirs dipirsîn û dema min fêm nedikir, wan li min didan. Ez di girtîgehê de bi keda xwe fêrî ziman bûn ku karibim parastina xwe bikim û bêjim ez kî me.” Wê di nameyeke din de bal kişandibû ser polîtîkayên bişaftinê û anîbû ziman ku gunehê wê yê herî mezin “Kurdbûn” û “jinbûn” e.
Nameyên Şîrînê belgeyên dîrokî ne
Nameyên Şîrîn Elemhûlî ne tenê nivîsên ser rewşa girtîgehê ne, di heman demê de belgeyên dîrokî ne ku têkoşîna jinên Kurd a li dijî pergala îşkenceyê ya Îranê radixe li ber çavan. Şîrînê ev name di mercên herî giran de, li Girtîgeha Evînê ya Tehranê nivîsandin. Şîrîn di nameyên xwe de bi hûrgulî behsa îşkenceyên li ser laşê wê hatine kirin nake, lê bêtir li ser vîna xwe disekine. Wê dinivîsand ku her çend laşê wê di bin zextê de be jî, hiş û baweriya wê azad e. Wê di nameyeke xwe de diyar dikir ku lêpirsîneran jê xwestiye ku li ser televîzyonê li dijî gelê xwe û rêxistina xwe biaxive jî wê her carê ev yek red kiriye û gotiye: “Min fêrî firotina rûmeta xwe nekirine. Ez ê bi serbilindî ber bi sêdarê ve herim, lê ez ê tu carî nebin lekeyek li ser eniya gelê xwe. Mirin ji bo min ji vê rûreşiyê bi rûmettir e.”
Pêşniyara Şîrînê ji bo jinên Kurd
Wê di nameyên xwe de daxwaz dikir ku jinên kurd bixwînin, xwe pêş bixin û li hemberî zilmê bêdeng nemînin. Wê digot ku çekê herî mezin ê jinê zanabûn û îradeya wê ye. Ev name bû sedem ku raya giştî ya cîhanê bala xwe bide ser rewşa girtiyên siyasî yên li Îranê. Şîrîn bi vê nameyê îspat kir ku zimanê dayikê mafekî jiyanî ye, berxwedan ne tenê bi çekê, bi pênûs û vînê jî dibe û darvekirin nikare bîranîn û ramanên azad tune bike.
Dema ku di 9ê Gulana 2010an de hat darvekirin, ev name li seranserê torên civakî û medyaya cîhanê belav bû.
Nameya wê ya dawî bandoreke mezin kir
Nameya wê ya herî bi bandor, ya ku çend meh berî darvekirina wê di destpêka sala 2010an de hatibû nivîsandin e. Ew di vê nameyê de bi zimanekî pir sade lê bi bandor, behsa xewnên xwe, rastiya girtîgehê û daxwazên xwe yên ji bo azadiyê dike. Di vê nameyê de ew rasterast bang li dadger û dozgeran jî dike û pergala hiqûqê rexne dike. Wê pirs dikir ku “Hûn dibêjin em li ser navê Xwedê û edaletê hikûm dikin. Ma edaleta we ev e ku keçikeke ku bi zimanê we nizane, tenê di çend deqeyan de bi mirinê mehkûm bikin?” û diyar dikir ku dadgehkirina wê tenê çend deqe ajotiye. Şîrînê diyar kir ku dozger û lêpirsîneran bi zimanekî ku wê fêm nedikir (Farisî) jê re kaxez dane îmzekirin û paşê ew îmze wekî “îtiraf” hatine bikaranîn. Şîrîn di nameya xwe de bal kişandiye ser nasnameya xwe û gotiye ku carekê ji ber Kurdbûnê û carekê jî ji ber zayenda xwe hatiye îşkencekirin û ew mehkûmê mirinê kirine.
Nameyên Şîrînê çawa gihiştin raya giştî?
Tevî ku wê dizanibû cezayê mirinê lê hatiye birîn, di nameyên wê de tu carî bêhêvîtî tune bû. Wê nameyên xwe bi silavên ji bo gelê Kurd û dayikên şehîdan bi dawî dikir. Nameyên wê ji bo girtiyên din ên jin li Girtîgeha Evînê bibûn çavkaniya moral û hêzê. Nameyên Şîrînê bi veşartî ji aliyê hevalên wê yên girtîgehê û parêzerên wê ve hatin derxistin. Piştî darvekirina wê, ev name wekî wesiyetnameya wê hatin qebûlkirin û li seranserê cîhanê hatin wergerandin.
Cenazeyê wê nedane malbatê
Bêyî ku malbat an jî parêzerê wê Xelîl Behramiyan agahdar bikin, Şîrîn, di 9ê Gulana 2010an de tevî çar hevalên xwe Ferzad Kemanger (Mamosteyê kurd), Elî Heyderiyan, Ferhad Wekîlî û Mehdî Îslamiyan ku weke Şehîdên Gulanê jî tên binavkirin, hat darvekirin. Rejîma Îranê piştî darvekirinê, cenazeyên wan radestî malbatên wan nekir û li cîhekî nediyar veşartin. Ev yek heta îro jî wekî birîneke kûr di dilê gelê Kurd de maye.
Bûye çavkaniya berxwedanê ji bo hunermendan
Ji ber ku Şîrîn di bin îşkenceyên herî giran de serê xwe netewand û her tim li ser mafên gelê xwe û azadiya jinê rawestiya, îro wekî “Keça Agir” an jî “Sembola Berxwedana Jinê” tê nasîn. Gelek helbest, stran û pirtûk li ser jiyana wê hatine nivîsandin. Şîrîn bi taybetî ji ber ku jineke ciwan û wêrek bû, di dilê hunermendan de cihekî taybet girt.
SIBÊ:
Sembola berxwedana jinên Kurd li Îranê: Zeynep Celaliyan
