Wan – Paşvekişîna ava Gola Wanê ku weke pirsgirêka herî mezin a herêmê tê dîtin, her tim di rojevê de ye. Tevî barîna berfê jî asta ava golê bilind nebû û ji ber germbûna gerdûnî û zêdebûna hilmê her ku diçe av bêhtir vedikişe.
Gola Wanê di asta cîhanî de wekî gola sodayê ya herî mezin û arşîveke siruştî ya 600 hezar salî tê pênasekirin. Ev gol bi ekosîstema xwe ya taybet û mîkrolîtên xwe yên mîna daristanên binê avê tên dîtin, ji bo zanist û ekolojiya dinyayê xwedî nirxekî bêhempa ye. Ji bo bakurê Kurdistanê û herêma Serhedê jî, Gola Wanê ne tenê golek e, “Behreke”. Ev behra şîn, xemla xwezaya serhedê, çavkaniya aboriya hezaran welatiyan, hêlîna masiyên herêmî yê ye ku rûh dide axê. Behr di bîra çanda Kurdan de wekî dayikeke qedîm tê dîtin. Ji şaristaniya Urartuyan heta îro, bi keleha xwe û giravên mîna Axtamarê, dîrok û çanda herêmê di nav pêlên xwe de diparêze. Gola Wanê ji bo cîhanê mîrateyeke ekolojîk, ji bo Kurdistanê jî dilê nasname û hebûnê ye.
Qeraxên golê guherîn
Li navçeyên Erdîş, Tûşba yên Wanê û Xelata Bedlîsê, cihên ku berê bi avê dagirtî bûn, niha bûne çol û zeviyên hişk. Bi taybetî li qeraxên Erdîşê, av bi sedan metreyan vekişiya ye û benderên kevin niha li di holê de mane. Ev rewş bandoreke neyînî li ser masiyên mircan û qadên wan ên hêkdanînê dike.
Mercanên binê golê êdî tên dîtin
Yek ji nîşaneyên herî berçav ên hişkesaliyê derketina holê ya mîkrobiyalîtan e. Van pêkhateyên ku wekî “mercanên binê avê” tên nasîn, li navçeya Elcewaz a Bedlîsê bi temamî derketine ser rûyê avê. Pisporên ekolojiyê diyar dikin ku ev yek rasterast encama krîza avhewayê ye.
Şopa dîrokê ya ser rûyê avê
Bi vekişîna avê re mîrateyên dîrokî yên bi hezaran salan di binê golê de çêdibin jî derketin holê. Li derdora giravên Gola Wanê û kelehên kevin, şopên mîrateya avahîsaziya serdema Urartûyan, benderên dîrokî ji ber zêdebûna avê mabûn di binê avê de. Vekişîna avê her çiqas bandoreke neyînî li ser avhewayê û hawîrdorê bike jî mîrateyên bi hezaran salan mane di bin avê de, ji ber vekişînê derketin ser rûyê avê. Kesên dixwazin şahidiya mîrateyên dîrokî û bûyera ekolojiyê bikin dikarin li peravên golê yên navçeyan û giravan çavdêriyê bikin.
