Stenbol – Nivîskarê girtî Muhammed Înal ê ev 27 salan in girtiye derbarê bêstatuya Kurdan de diyar kir ku sedema herî mezin ya bindestiya sedsalan, nebûna yekitiya neteweyî ye û got: “Piştî berxedaneke bi rûmet, gelê me hovîtiya înkar û tunekirinê şikand. Niha dema avabûneke nû ye. Di vê serdema nû de divê em bi hişmendiyeke civaknasî û çanda xwe ya kevnar tevbigerin.”
Nivîskarê girtî Muhammed Înal berî 27 salan bi hinceta damezrandina Tevgera Olî ya Kurdistanê ye hate girtin û cezaya muebetê lê hate birîn. Muhammed Înal di girtîgehê de pirtûkên bi navê “Dîroka Şoreşger a Kurdistanê, Eskî Bîr Duş Yenî Bîr Dunya” nivîsandin û çend pirtûk jî werger kirine. Muhammed Înal ê hêj jî di Girtîgeha Ewlehiya Bilind a Sîncanê de tê ragirtin bi nivîsa sernavê ‘Yekîtiya Netewî’ ve bal kişand ser girîngtiya yekîtiyê.
‘Sedema bindestiya sed salan, nebûna tifaqê ye’
Muhammed Înal destnîşan kir ku Saidê Kurdî jî 120 sal berê diyar kiriye ku Kurd di serdema Asûrî, Keyaniyan de pêşeng bûne, pêwîst e êdî şiyar bin û ev tişt gotin: “Ew hêvî û daxwazên ku ji dîrokê gihîştin me, ji bo me fermanên herî bi qîmet in. Em baş dizanin ku sedema herî mezin ya bindestiya sedsalan, nebûna yekitiya neteweyî ye. Niha jî em encamên bêtifaqiyê dijîn. Em bûn bindest, nasnameya me hate înkarkirin, stranên û lorîyên me hatin qedexekirin. Ev welatê bi bereket ku di pirtûkên pîroz de wekî bihûşt tê binavkirin, hate talankirin. Enfal çêbû, Helepçe çêbû. Em hêj jî şîna Newala Qesaba, Geliyê Zîlanê digirin. Bi sed hezaran keç û xortên me di riya azadiyê de can dan.”
‘Divê em êdî dereng nemînin û biçin biryarekê’
Di berdewama axaftina xwe de Muhammed Înal anî ziman ku niha fersendek dîrokî li pêşiya wan e û wiha domand: “Li vê civatê nûnerên gelê Kurd û hogirên me civiyane. Divê em êdî dereng nemînin û biçin biryarekê. An em ê dest ji seknên li pêşiya yekitiyê asteng in berdin, îradeyek hevpar ava bikin û hêviya gelê xwe ku ya bi fedakariya gelek şehîdan hatiye mezinkirin bi serkeftî bigihînin jiyanek azad û serbixwe. Nexwe em ê vê fersendê jî ji dest winda bikin. Dîsa bi niqaşên pûç û vala û yekitiyê li ber çavan nagire tevbigerin, em ê dîsa bindestiyê qebûl bikin.”
‘Neavakirina yekitî û tifaqê ne lomê gel e’
Muhammed Înal di berdewamiya nameya xwe de anî ziman ku ji du riyên li pêşiya Kurdan yek bindestî ye, ya din yekitî û azadî ye û wiha pê de çû: “Heke yekîtî û ittifaqa netewî neyê avakirin, wek Seydayê Xanî gotiye, ev ne lomê gel e, ev sucê nûnerên siyasi û hizbên wan e.”
3 hişyarî
Di berfirehiya nivîsa xwe de Muhammed Înal ji bo avakirina yektitiyê bal kişand li ser 3 xalên girîng û ev tişt gotin: “Yekemîn, divê Bernameya Yekitiya Neteweyî, di wateyek rast de karakterek demokratîk esas bigre. Di nav civaka Kurd de gelek tevger û meylên cuda ên bîrdozî, siyasî, bawerî û civakî hene. Divê ev platform nebe qada serdestiya tevgeran da ku tevgerên kêm jimarê siyasî, bawerî, civakî karibin îradeya xwe li vê qadê biteyisînin. Yekitiya Netewî nayê wateya yek rengî, berovajî vê tê wateya pir rengiyê. Deyemîn Yekîtiya Netewî ya Kurdistanê divê ji nexweşiyên netewperestiya hemdemî dûr bisekine. Yekitiya Kurdistanî, divê hemû nirxên mirovahiyê û azadiyê di nav xwe de bihewîne. Ev felsefeyeke e ku neteweyên din ne wekî dijmin, lê wekî xwişk û bira dibîne. Cihêkariyê nake, dixwaze pêwendiyek dostane ava bike. Azadiya me azadiya gel-netewên din bi hev re mezin û qewî dibe. Pêşnumeya ‘ummet’ a İslâmî jî divê bi giringî were nirxandin. Ummet, ji koka ‘umm’ ango ‘dayikê’ tê ku hemû mirov weke xwişk û birayên ji dayikek bûne dibîne. Bêyî ku ferqê bixe navbera wan, hemû netew û baweriyan wekhev dibîne. Sêyemîn piştî jî gelê me bi berxwedanek bi rûmet, hovîtiya înkar û tunerkirinê şikand. Niha wextê avabûnek nû ye. Em welatê xwe bi çand û kelepûra xwe re ji nû ve ava dikin. Di vê serdema nû de em bi hişmendiyek ku civaknasî û çanda kevnar a gelê Kurd esas digire tevbigerin. Belê rast e; ji ber êrîşên dagirkerî û modernîteya serdest, çanda gelê me (û hemû baweriyên kevnar ên îslam, Elewî, Ehlê Heq, Ezdayetî, İsewîtî hwd.) gelek derb xwarin û lewaz bûn.”
‘Bi çanda xwe ve di nav aştiyê de bimeşin’
Muhammed Înal bal kişand ser metirsiyên li pêşiya yekitiyê û ev tişt gotin: “Taluke ew e ku nêzîkatiyên modernîteya radîkalîzma navendîparêz ku di bin navê hemdemîbûnê de hemû nirx û baweriyên kevnar ên Kurdistanê paşverû îlan dikin, herwiha hin caran wek neyar dibînin derkevin pêş. Ev modernîteperestiya navendî ya radîkal bi xwe re dejenerasyonek kûr a çandî tîne. Ji ber vê yekê, em avabûna nû li gor paradîgmaya modernbûnek demokratîk derxin pêş û domdariya çanda kevnar biparêzin û bi çanda xwe re di nav aştiyê de bimeşin.”
