Şirnex – Endamê Komîsyona Ekolojiyê ya Baroya Şirnexê parêzer Fadil Tay, anî ziman ku li gorî qanûnên Tirkiyeyê û navneteweyî birîna daran û talankirina xwezayê sûc e û got: “Mixabin ev qanûn li Şirnexê derbas nabin.”
Li Şirnexê birîna daran, lêgerîna maden û petrolê bi salan e di rojevê de ye. Bi birîna daran û kanên komir, maden, lêgerîna petrol û projeyên bendavê re Şirnex bûye navenda talankirina xwezayê. Tevî li gor qanûnên navneteweyî û qanûna daristanan a Tirkiyeyê birîna daran sûc e jî li Şirnexê bi hinceta “Ewlehiyê” bi salan e dar tên birin û li gor daneyên 10 hektarên qada daristanan ji wesfa daristanan derketiyê. Birîna daran li herêmên Gabar, Cûdî, Çelênimêja û Komate yên Şirnexê didome. Talankirina qadên bi daristan bandorê li avhewa û jîngeha nebatan jî dike.
Birîna daran û talankirina xwezayê bi kanên komir, maden û lêgerîna petrolê bandor li ser jiyana mirov, sewal û av hewayê jî dike. Endamê Komîsyona Ekolojiyê ya Baroya Şirnexê parêzer Fadil Tay bi lêv kir ku tevî mafê xweza û sewalan bi qanûnan hatine parastin jî ew qanûn li Şirnexê derbas nabin û qanûnên cuda li Şirnexê tên meşandin.
‘Qanûn li Şirnexê derbas nabin’
Fadil Tay diyar kir ku li gorî qanûnên navneteweyî binpêkirina mafê sewal û xwezayê yek ji sûce giran e û ev tişt gotin: “Çawa ku mafê sewalan heye di heman demê de mafê xwezayê jî heye. Piştî komeleyên xwezaperest û sewalan hatin girtin taybet li Şirnex û bajarên bakurê Kurdistanê binpêkirina mafên xweza û sewalan jî zêde bûn. Bi binpêkirina mafên xwezayê re qanûnên bingehîn û makezagonê hatin binpêkirin. Li gor qanûna daristanê ji bo parastina xwezayê cezayê giran li dijî sûcên xwezayê hatinê danîn. Di makezagonê de qanûna parastina mafên sewal û nebatan jî heye lê mixabin yek ji wan qanûn jî li Şirnexê ne derbasdar in. Dema mafê mirovan neyê parastin mafê sewal û xwezayê jî nayê parastin.”
‘Talankirina xwezayê bandorê li ser ekosîstemê jî dike’
Di berdewama axaftina xwe de Fadil Tay anî ziman ku talankirina xwezayê bandoreke neyînî li ser jiyana mirovan dike û wiha dirêjî da axaftina xwe: “Di vê sedsala ku em di nav re derbas dibin de pirsgirêka herî mezin pirsgirêka xwezayê ye. Bi taybet li Şirnexê xweza bi santralên termîk, kanên madenan, lêgerîna petrol û birîna daran re hatiye tune kirin. Ev yek bandorê li ser av hewayê jî dike. Dema ekosîstem xira bibe bandoreke mezin li ser jiyana mirovan dike. Dema li çiyayên Şirnexê komir tê derxistin ekosîstema sewalan jî xira dibe. Weke mînak pêzkovî piştî lêgerîna petrol û komirê li vir nema. Hinek jî ji wan jiyana xwe ji dest dan. Her wiha bi sed hezaran ton dar li Şirnexê hatin birîn. Temenê wan daran digihije sed salan. Dema ew dar tên birîn ekosîstema vir jî xira dibe. Ew yek jî bandorê li ser jiyana mirov û sewalan jî dike. Bi xwe re nexweşiyan tîne. Nexweşiyên weke pênceşerê ji ber lêgerîna petrol û komirê zêde bûne.”
Li gor dadgehê daristanên Şirnexê kêm nebû ne!
Fadil Tay da zanîn ku weke Baroya Şirnexê wan gelek caran li dijî birîna daran gilî kirine lê lêpirsînên ku hatinê destpêkirin bê encam mane û wiha pê dê çû: “Li gor peymana navnetewî divê lêgerîna petrolê kêm bibe. Lê mixabin li Şirnexê li gor wan qanûnan tevnagerin. Her wiha di qanûnên Tirkiyeyê de jî ew qanûn hene lê li gor wan qanûnan tevnagerin. Pêkneanîna van qanûnan jî sûc e. Lê mixabin ew sûcên ku di erdnîgariya me de tên kirin bê ceza dimînin. Ji ber ku li vir qanûneke din tê meşandin. Li dijî vê yekê hewldanên me yên hiqûqî hene û em ê ji aliyê hiquqî ve têkoşîna xwe bimeşînin. Me gelek caran derbarê talan kirina xwezaya Şirnexê de gilî kir. Lê li her carê giliyên me bi hinceta “Ewlehiyê” bê encam man. Dibêjin em daran ji bo ewlehiyê dibirin lê derewan dikin. Dibêjin daristanên Şirnexê kêm nebûye. Ew jî derew e. Ji ber ku kêmbûna daristanan a li erdnîgariya me bi raporan jî li holê ye.”
‘Em bi hev re xwezaya xwe biparêzin’
Di dawiya axaftina xwe de Fadil Tay destnîşan kir ku hişkbûna hewayê giredayî kêmbûna daristanan e û ev bang li welatiyên Şirnexê kir: “Ji ber birîna daran edî baran weke berê nabare. Jiyana xwezayê tevahî li ser avê ye. Nebarîna baranê jî ji ber kêmbûna daristanan e. Dema dar bên birîn oksîjena wan jî diçe. Avê nikare di xwe de bihewîne. Ew jî bi xwe re hişkbûnê tîne. Dema baran nebare çandinî jî pêş nakeve. Genim şîn nabe. Hemû cureyên nebatan bandor dibin. Niha em di meha Adarê de ne lê baran nebariye. Ev yek xetereyeke mezin e ji bo jiyana mirovan. Divê li dijî vê yekê gelê me jî hişyar bibe. Bi me re di tekiliyê de bin û em bi hev re ji aliyê hiqûqî vê giliyan bikin. Bila gelê me bizanibe ku mafê wan ên hiqûqî hene. Bila ew jî li dijî binpêkirina mafê xwezayê gilî bikin. Em bi hev re xwezaya xwe biparêzin. Heke li dijî qîrkirina xwezayê em bi rêxistin tevbigerin em ê bikarin encam jî bigrin.”
