Li cîhanê 194 welat endamên Neteweyên Yekbûyî (NY) ne. Li van 113 welatan li her welatekî gelek ziman fermî hene. Li Bolivya 37 ziman fermî ne. Lê li Tirkiyeyê tenê Tirkî hem fermî ye û hem jî zimanê perwerdehî ye.
Li gorî Peymana Mafên Mirovan a Gerdûnî her millet û netew xwedî maf e ku bi zimanê zikmakî perwerde bibin. Lê li Tirkiyeyê mafê heyî jî tê qexekirin û zimanê Tirkî li ser milletên din tê ferzkirin.
Di cîhanê de gelek peyman hene. Li gorî “Peymana Li Diji Cudakariya Perwerdehiyê”, “Peymana Mafê Çandî, Civakî û Aborî ya Neteweyên Yekbûyî”, “Danezana Mafê Kesên Girêdayî Netew, Baweriyên Kêmar” û Peymana “Şertê Zimanê Kêmaran û Herêmên Ewropa” her civak û bawerî xwedî maf e ku ji bilî dibistanan, karibin dibistanên cuda ava bikin û li van dibistanan zarokên xwe perwerde bikin. Dema mirov li mînakên cîhanê yên pirzimanî û perwerdehiya pir zimanî dinerin, mirov dibîne ku li cîhanê cerebeyên ku Tirkiye jê sûdê bigire gelek in.
Li Komara Gel a Çinê 50, li Hîndîstanê 36, li Rûsyayê 34, li Îtalyayê 11, li Filipinê 17, li Başurê Afrikayê 11 ziman, wekî zimanê fermî hatine qebûlkirin. Li Iraqê 4, li Îranê 8, ziman fermî ne. Li gel fermîyeta ziman li gelek welatan jî pir zimanî perwerdehî tê dayîn. Li Tirkiyeyê jî 35 ziman hene. Lê tenê zimanê Tirkî fermî ye. Li aliyekî qedexe zêde ye, li aliyê din destûr nayê dayîn ku milletên din bi zimanê xwe perwerde jî bibin.
Li welatên cîhanê yên pêşketî perwerdehî bi pirzimanî tê dayîn. Li welatên ku bi pir zimanî perwerdehî tên dayîn, di aliyê demokrasî, mafên mirovan û aştiya navxweşî de jî pêşketî ne. Dema mirov li welatên cîhanê dihere, herî zêde welatên wekî, Swîsre, Swêd, Bolîvya, Çîn, Îsraîl, Almanya, Efrîqa Başûr, Kanada, Amerîka, Fransa, Hîndîstan, Brîtanya, Îspanya, Belçîka perwerdehiya pir zimanî heye.
Li welatê Îsraîlê piraniya nifûsê bi zimanê îbranî diaxivin. Lê ji bo erebî statuyek taybet heye. Li Almanyayê jî li hin dibistanên sereteyî hefteyê 3 -5 saetan bi gelek zimanan perwerdehî tê dayîn. Li Afrîqaya Başûr bi 9 zimanan perwerdehî bi zimanê zikmakî tê dayîn. Li Swîsreyê bi 4 zimanan perwerde tê dayîn. Li Swîsreyê bi 32 zimanan, li Amerîkayê herî kêm bi 2 zimanan, li Kanadayê herî kêm bi 2 zimanan perwerde tê dayîn. Lê 20 zimanên kêmaran tên parastin. Li Fransayê bi 2 zimanan, li Belçîkayê bi 2 zimanan, li Hindîstanê ku nêzî 872 ziman û devok tên axaftin, bi 2 zimanan perwerdehî tê dayîn. Li Brîtanyayê jî herî kêm bi 2 zimanan perwerdehî tê dayîn. Li îspanyayê jî herî kêm bi 2 zimanan perwerdehî tê dayîn.
Li Tirkiyeyê jî di 30ê Îlona 2013an de Serokkomarê Tirkiyeyê Tayyip Erdogan Pakêta Demokrasiyê aşkere kir. Bi vê pakêtê derfet da civakên din ên li Tirkiyeyê jî bi zimanê zikmakî perwerde bibin.
Pir pirzimanî dewlemendî ye
Li hin eyaletên Almanya zarokên dest bi dibistanên sereteyî dikin, hefteyê 3 – 5 saetan bi awayekî mecbûrî bi zimanê zikmakî perwerde dibin.
