Amed – Wezîrê Çavkaniya Enerjî û Tabîî Alparslan Bayraktar, di salên dawî de li çiyayê Gabar, Cûdî, Xerzan, Amed, Semsûr û Êlihê kolandina bîran zêde kiriye û çav berdaye petrola Kurdistanê.
Wezîr plan dike ku tenê li Amedê 24 bîrên petrolê û li bakurê Kurdistanê jî 153 bîrên petrolê veke û hemû çavkaniyên enerjiya Kurdistanê pêşkêşî şîrketên xwe bike.
Li gorî lêkolîn û xebatên ku 106 sal berê ya Sultanê 2yemîn Abdulhamîd li ser çavkaniyên petrolê kiribû, diyar kiribû ku çavkaniyên petrolê li bajarên Mêrdîn, Amed, sêrt û Colemêrgê heye. Çavkanî diyar dikin ku ji sedî 70 petrola Tirkiyeyê ji Kurdistanê ye. Wezirê Çavkaniya Enerjî û Tabîî Alparslan Bayraktar jî, di 29ê Cotmehê de diyar kir ku dê li 4 qadên Amedê 24 bîrên petrolê bikole. Li Amedê jî rojê 698 varîl petrol ji bîra Karacan tê derxistin. Wezaret plan dike ku li Amed, Şirnex û bajarên din 153 bîrên din ên petrolê veke.
Di nava welatên cîhanê de herî zêde petrol li Venezuellayê heye. Di rêza duyemîn de Erebîstana Siûdî, di rêza sêyemîn de Îran, di rêza çaremîn de Iraq û di rêza pêncemîn de jî Azerbeycan heye.
Di 5ê îlona sala 1960an de li Bexdayê OPEC (The Organization of the Petrolum Exporting Countries1) hat avakirin. Di nava OPECê de welatên Cezayir, Kongo, Ekvator Ginesi, Gabon, Îran, Irak, Kuveyt, Libya, Nijerya, Suudi Arabistan, Emîriyên Ereb ên Yekbûyî û Venezüella cihê xwe girtin. Li gorî çavkaniyên cîhanê ji sedî 79,5 petrol di sînorê welatên OPECê de ye. Di nava welatên OPECê de ji sedî 67,2 ji welatên Rojhilata Navîn (Iraq, Îran, Erebîstanê derdikeve. Li Tirkiyeyê jî herî zêde petrol ji Bakurê Kurdistanê li Iraqê li Başurê Kurdistanê, li Îranê ji Rojhilatê Kurdistanê petrol derdikeve. Ev jî nîşan dide ku petrola Rojhilata Navîn herî zêde ji Kurdistanê derdikeve.
Petrola Tirkiyeyê ji Bakurê Kurdistanê ye
Li gorî daneyên Midûrê Giştî yê Petrolê di sala 2011an de li Tirkiyeyê 170ê bîrên petrolê hatin kolandin. Herî zêde li bîra Karacan a li Amedê hatiye kolandin petrol tê derxistin. Rojê 698 varîl petrol tê derxistin. Li gorî daneyên midûriyetê ji sedî 70ê petrola Tirkiyeyê ji bakurê Kurdistanê ye.
Li gorî lêkolîn û raporên Şirîkatiya Anonîm a Petrolên Tirkiyeyê (TPAO) li çiyayê Curî û Gabarê yên Şirnexê 1 milyar varil petrol heye. Li ser tespît û lêkolînan heta nîsana 2023an bi dehan bîrên petrolê li çiyayê Gabar û Cudî yên Şirnexê hatin kolandin.
Wezareta Çavkaniyên Enerjiyê yê Tirkiyeyê, ji bo petrola Çiyayê Gabarê, heta nîsana 2024an 33 bîrên petrolê kolan. Li gorî agahiyên Wezîrê Enerjiyê Alparslan Baykartak heta nîsana 2024an, li Çiyayê Gabarê rojê herî kêm 40 hezar varîl petrol ji zikê erdê tê derxistin. Serokkomar û Serokê AKPê Tayip Erdogan jî di 2ê Gulana 2023an de gotibû armanc dikin ku li Çiyayê Gabarê rojê 100 hezar varîl petrolê derxin.
Rojên borî Wezîrê Çavkaniyên Enerjiyê Alparslan Bayraktar daxuyaniyek da û diyar kir ku şîrketeke Amarîkî li Amedê 6,1 milyar varîl petrola tahtan dîtiye. Tê diyarkirin ku ev petrol tenê ji sedî 10ê wê dê karibe têra sotemeniya Tirkiyeyê ya 3 salan bike.
Dê li Kurdistanê 153 bîrên petrolê vekin
Wezîr Alparslan Bayraktar, di adara 2025an de aşkere kiribû ku di serî de li Çiyayê Gabar û bi giştî dê li Wan, Amed û sînorên Sûriyeyê 153 bîrên petrolê vekin. Wezîr diyar kiribû ku tenê li çiyayê Gabarê ji 95 bîrên petrolê rojê 78 hezar varîl petrolê derdixin.
Wezîr di 7ê cotmehê de jî daxunaniyek dabû û diyar kiribû ku rojê 110 hezar varîl petrol derdixe. Armanc dike ku di 2025an de rojê 172 varîl petrol derxînin. Wezîr di 28ê cotmehê de jî diyar kiribû ku li çiyayê Gabarê rojê 80 hezar varîl petrol derdixin.
Ji sedî 61ê petrolêji Gabarê derdixin
Li gorî daneyên Navenda Lêkolîna Polîtîka û Stratejiyên Enerjiya Tirkiyeyê ya Adara 2025an li Tirkiyeyê rojê 132 hezar varîl petrol dihat hilberandin. Li gorî daxuyaniya wezîr jî tenê li Gabarê rojê 80 hezar varîl petrol tê hilberandin. Ev jî nîşan dide ku Petrola Tirkiyeyê ji sedî 61 petrol ji Gabarê tê derxistin.
