Şirnex – Medreseya Sor ku dîroka wê digihêje sedsala 13an û gelek helbestvan, nivîskar û alîmen Kurdan lêgihane bi dîrok û avahîsaziya xwe yek jî taybetmendiya Cizîrê ye.
Navçeya Cizîrê ya Şirnexê bi dîroka xwe yek jî devera bala dikşînê ser xwe ye. Dema Cizîr tê gotin dîrok tê bîra mirovan. Cizîr bi sûr, medrese û avahîsaziya xwe ya dîrokî nav û dengê. Dîroka bi hezaran salan li vê navçeyê li ser pêyan e. Yek jî ji van cihên Dîrokî Medreseya Sor e. Ji ber ku diwarên medreseyê heta banê wê bi kevirên sor hatiyê çêkirin jê re dibêjin Medreseya Sor. Gelek helbestvan, nivîskar û alimên Kurd jî di vê medreseyê de perwerdehî dîtinê. Yek jî ji van alimên Kurd Meleyê Cizîrî ye. Meleyê Cizîrî ku nivîskar û alimekî navdarê gora wî jî di nava medreseyê de ye.
Medreseya Sor yek jî taybetmendiya Cizîreyê ku her sal li bajarên Kurdistanê û dervayî welêt bi hezaran kes tên serdanê. Medreseya Sor di salên 900 -1495 û 913-1507 de ji aliyê mîrê Mîrtiya Azîzan Şeref Xan ve li ser sûrên li rojavayê Cizîrê hatiye avakirin. Avahiya Medreseya Sor bi mîmariya xwe ji cureyên medreseyên hewş vekirî ye. Di nava gel de bi navê “Medresa Sor” tê binavkirin. Medreseya Sor, li rojavayê Cizîrê li ser sûrê hatiye avakirin. Ji ber ku bi piranî bi tuxleyên sor hatiye avakirin ji wê re “Medreseya Sor” hatiye gotin. Ji bo têketinê li pêşiya deriyê wê yê ji derve 4 nêrdewanên bi kevir hene. Li aliyê wê yê başûr sê eywan hene û mizgefta medreseyê jî di vê beşê de ye. Tirbeya Mela Ehmedê Cizîrî li aliyê rojhilat yê mizgeftê ye. Li aliyê bakur ê medreseyê bakûr sê eywan hene; ya aliyê çepê mîhraba wê ya zivistanî jî heye. Eywana aliyê rastê jî vekiriye. Eywanên wê bi çal û mirtik in. Serdera eywanan bi qube ye. Tirbeya Melayê Cizîrî jî li aliyê Rojhilat yê mizgeftê ye.
Hat restore kirin
Medreseya Sor di 30ê Îlona 2019an de ji aliyê Midûriyeta Giştî ya Wakfan ku giredayî Wezareta Geştûguzariyê ve hat restorekirin. Restoreya medreseyê 4 salan dom kir. Hin îdîa li ser restorasyona medreseyê hene ku di bînê medreseyê de tunel hatiyê vêkirin û berhemên dîrokî yê medreseyê hatine dizîn. Medrese bi berdela 4 milyon 42 hezar û 289 TL hat restorekirin. Her çiqas dîroka medresê xwe dispêre sedsala 13an jî piştî restorasyonê ji ber ku heman malzeme nehatibûn bikaranîn taybetmendiya medresê jî xira bû.
Tahsîsî Weqfa Hayratê ya girêdayî cemaeta Nûrê hat kirin
Medreseya Sor di 5ê Nîsana 2023yan de ji aliyê Wezareta Çand û Tûrîzmê ya Tirkiyeyê ve tahsîsî Weqfa Hayratê ya girêdayî cemaeta Nûrê hat kirin. Piştî medrese tehsîsî Weqfa Hayratê bû aliye rastê yê Medreseya Sor ket destê Diyanetê û aliyê wê yê çepê ket destê Weqfa Hayratê. Beriya ku medrese tehsîsî Waqfa Hayratê bê kirin Hatîce Atan a AKPî ku weke ‘keça Erdogan a manevî” tê binavkirin serî li Midûriyeta Giştî ya Waqfan dabû ku tehsîsî Waqfa Hayratê bê kirin. Midûriyeta Giştî ya Waqfan jî serîledana “Keça manevî” ya Erdogan erê kir û Medreseya Dîrokî pêşkeşî Waqfa Hayratê kir. Waqfa Hayratê di sala 1974an de avabûye û di dema desthilata AKPê de jî di sala 2016an de wekî “weqfa ji bo mifha cemaweriyê dixebite” hatiyê qebûlkirin. Waqfa Hayratê di dema şerê navxweyî yê Sûriyeyê jî piştgiriya hezên cîhadparêz kiribû. Her wiha Weqfa Hayratê di sala 2020î de ji bo komên cîhadparêz ên li Idlîbê kampanyaya alîkariyê dabû destpêkirin û alîkariyên ku berhev kiribûn bi TIRan biribûn Idlibê.
