Amed – Endama Konseya Rêveberiya KNKê Rojîn Mûkriyan destnîşan kir ku bûyerên li Îran û Rojhilat diqewimin nîşan didin ku guhertina siyasî li Îranê nêzîk dibe û diyar kir ku divê gelê Kurd ji bo senaryoyên neyînî yên li Îranê amade be û bi lez û bez xwe birêxistin bike.
Xwepêşandanên ku li Çarşiya Tehranê ya Îranê ji ber krîza aborî dest pê kirin û li bajarên din ên Îranê û Rojhilatê Kurdistanê belav bûn, 11 roj in berdewam dikin. Tevî ku rejîma Îranê bi şêwazek tund bi ser xwepêşanderan ve diçe jî lê her ku diçe çalakî berbelav dibin. Xwendekarên zanîngehê û jin jî di xwepêşandanan de bi roleke girîng radibin. Xwepêşandana gelên Îranê li 257 navçe, 88 bajarok û 27 bajarên Rojhilatê Kurdistanê û Îranê belav bûn e. Heta niha 17 zanîngeh ji bo piştgiriyê tev li xwepêşandanan bûn e. Li gor agahiyên ku ji herêmê tên gelê ku li dijî rejîma Îranê li kolanan e tevî hemû zextan jî li ber xwe dide. Hat zanîn ku xwepêşandaran li Awdanan û Melîkşahê kontrola giştî ya bajar girtine dest.
Endama Konseya Rêveberiya Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê (KNK) û akademîsyena ji Rojhilatê Kurdistanê Rojîn Mûkriyan derbarê xwepêşandanên gelên Îranê û Rojhilatê Kurdistanê de ji ajansa me re axivî.
Rojîn Mûkriyan xwepêşandana li Bazara Tehranê ji alilyê dikandaran ve hatiye destpêkirin bi bîr xist û wiha got: “Xwepêşandan ji bo protestokirina kêmbûna bilez a diravê Îranê ya li gorî dolar û her wiha kêmbûna domdar a diravî hate lidarxistin. Lêbelê, ez bawer dikim ku aboriya welêt girêdayî rewşa siyasî ye. Xelkên Îranê zêdetirî çardeh salan e ji ber rêveberiya xelet û siyaseta derve ya xelet a Komara Îslamî ya Îranê, ji hêla aborî ve êş dikişînin. Ji ber vê yekê xwepêşandan zû belavî deverên din ên Îranê bûn û gelek tebeqeyên din ên civakê beşdar bûn û ji ber vê yekê xwepêşandan ji destpêkê ve bi qîrîna dirûşmên dijî hikûmetê dest pê kirin.”
‘Hêza rêjîma Îranê lawaz bûye’
Rojîn Mûkriyan diyar kir ku Komara Îslamî ya Îranê di heman demê de ji gelek krîzên hevgirtî êş dikişîne û wiha domand: “Siyaseta derve ya rejîmê têk çûye û hêza wê ya astengkirinê jî lawaz bûye. Piştî 7ê Cotmehê, ‘Mîhwera wê ya Berxwedanê’ bi awayekî zêde lawaz bûye. Rejîma Esed, navenda ku vê mîhwerê bi hev ve girêdide, hilweşiya; bernameya wê ya nukleerî piştî şerê 12 rojî yê Îsraîl-Îranê di Hezîrana 2025an de bi giranî zirar dîtiye û parastina wan a hewayî û kapasîteya wan a mûşekî jî di encama şerê 12 rojan de zirar dîtiye.
Li hundirê welêt, Îran bi yek ji xirabtirîn ziwabûnên dîroka xwe ya nûjen re rû bi rû ye. Rejîm êdî nikare ceyran û gaza têr ji bo xerckirina navxweyî peyda bike. Li gorî amarên dewletê, enflasyon gihîştiye ji sedî 42, rêjeyên xwarin û dermanan jî hîn bilindtir in. Di heman demê de, meşrûiyeta îdeolojîk a Şîe ya Îranê di hundirê welêt de gihîştiye rewşek bêçalaktiyê, rastiyek ku bi taybetî di dema tevgera ‘Jin, Jiyan, Azadî’ ya 2022an de eşkere bû.”
‘Welat bêyî veguherînê nikare bijî’
Rojîn Mûkriyan destnîşan kir ku van hemû krîzan ligel zexta herî zêde ya hêzên rojavayî, rejîm hîn lawaztir kiriye û wiha pê de çû: “Bihesibînin van mercan, guhertina siyasî ya li Îranê bivênevê dike. Welat bêyî veguherînê nikare bijî. An divê rejîm bi awayekî bingehîn xwe reform bike ku ev yek dê bibe xwekuştina siyasî an jî tevgereke girseyî wê hilweşîne an jî em ê bi rêya darbeya navxweyî an destwerdana derveyî guhertinek ji jor ber bi jêr ve bibînin. Tiştê ku bi taybetî girîng e ku were naskirin ew e ku ev guhertina siyasî li Îranê demekê dibe tiştek neçar ku em şahidiya guhertinek mezin di rêza siyasî ya cîhanî de dibînin.”
‘Îsraîl wekî hêzeke herêmî ya serdest radibe’
Rojîn Mûkriyan bi lêv kir ku sîstema cîhanî ya derketî holê ji bo hêzên demokratîk hêviyek geş pêşkêş nake û wiha dirêjî da axaftina xwe: “Tiştê ku bi taybetî girîng e ku were zanîn ew e ku ev guhertina siyasî ya nêzîk di qonaxek krîtîk a veguherîna gerdûnî de diqewime. Sîstema cîhanî ya derketî ji bo hêzên demokratîk hêviyek hindik dide. Amerîka hewl dide ku hegemonya xwe ya serdest ji nû ve ava bike, bi taybetî li Nîvkada Rojava. Îsraîl wekî hêzek herêmî ya serdest radibe. Tişta ku me ji Cotmeha 2023an vir ve dîtiye pir xemgîn e. Di tenê diwanzdeh rojan de, rejîma Esed ji destê komên ku berê bi El Qaîdeyê ve girêdayî bûn hilweşiya. Guhertina rejîmê li Venezuelayê hîn zûtir, di tenê çend demjimêran de pêk hat. Ev bûyer nîşan didin ku guhertina siyasî li Îranê nêzîk dibe, lê di demeke ku hêviyek hindik dide tevgerên demokratîk de ev yek pêk tê. Di vê çarçoveyê de, divê nifûsa Kurd bi hişyarî û hişmendiyeke zêdetir tevbigerin. Dem bi lez derbas dibe. Divê ew ji bo senaryoyên neyînî yên li Îranê xwe amade bikin û bi lez û bez xwe birêxistin bikin. Geşedanên heyî bi rêyeke pêşverû ya ku ji bo Kurdan guncaw e naçin. Ji ber vê yekê rêxistin û amadebûna stratejîk pir girîng bûye.”
‘Xwepêşenderan wekî sîxuran bi nav dikin’
Rojîn Mûkriyan di berdewama axaftina xwe de wiha got: “Di destpêkê de, rejîmê bi gotina ku ew mafê gel ê xwepêşandan û nerazîbûnê nas dike û hikûmet dê her tiştî bike da ku debara jiyana gel misoger bike, hewl da ku nearamiyê kontrol bike. Lêbelê, her ku xwepêşandan hem li gorî erdnîgarî û hem jî di warê daxwazan de belav bûn û her ku dirûşme bêtir rexnegir û bi eşkere li dijî hikûmetê bûn, rejîmê retorîka xwe guherand da ku di navbera ‘xwepêşanderan’ û ‘serhildêran’ de cûdahî çêbike. Karbidestan bazirgan û dikandaran wekî xwepêşanderên rewa yên bi giliyên aborî nîşan dan, di heman demê de xwepêşanderên din wekî ‘sîxurên’ ku ji hêla hêzên biyanî ve hatine perwerdekirin bi nav kirin.”
‘Divê gelê Kurd bi hişyarî tevbigere’
Rojîn Mûkriyan di dawiya axaftina xwe de wiha got: “Di gotarek dawî de, Rêberê Bilind Ayetullah Elî Xameneyî dilsoziya bazarê ji Komara Îslamî ya Îranê re teqez kir, di heman demê de hişyarî da ku divê li dijî serhildêran tedbîrên tund bên girtin. Piştî axaftina Xameneyî, hêzên ewlehiyê bersiva xwe tundtir kirin, nemaze li Malekşahî, bajarekî Kurd li parêzgeha Îlamê. Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê ragihand ku di 3yê Çileyê de herî kêm çar xwepêşander ji aliyê hêzên Sipaha Pasdarên Şoreşa Îslamî (IRGC) ve hatine kuştin. Rejîm her ku diçe lawaztir dibe û ji bilî tepeserkirin û bêdengkirina dengên herî rexnegir ên gel, ti amûrên din li ber destê wê nînin. Di vê çarçovê de, divê gelê Kurd bi hişyarî û hişmendiyeke zêde tevbigerin. Dem diqede. Divê ew ji bo senaryoyên neyînî yên li Îranê amade bin û bi lez û bez xwe birêxistin bikin. Geşedanên heyî ji bo Kurdan pêşveçûnek erênî nîşan nadin. Ji ber vê yekê rêxistin û amadekariyên stratejîk pir girîng in.”
