Amed – Polîtîkaya înkar, redkirin û qedexeya li ser ziman û çanda kurdî didome. Hevberdevkê Komîsyona Çand û Ziman a DEM Partiyê Heval Dilbihar diyar kir ku divê kurd guh nedin desthilatdariyê û di navbera xwe de zimanê kurdî fermî bikin û got ku qeyûm jî ji bo tunekirina zimanê kurdî tên tayînkirin.
Zext, astengî û qedexeyên desthilatdariyê û dewletê yên li ser ziman û çanda kurdî berdewam dikin. Ji damezrandina Komara Tirkiyeyê ve astengiyên li ser zimanê kurdî bênavber didomin. Ji sala 2016’an ku qeyûm tayînî şaredariyên DBP’ê hatin kirin, astengî û qedexeyên li ser ziman û çand û hunera kurdî veguherîne merhaleyek din. Herî dawî konserên çar hunermendên kurd hatin qedexekirin. Bi tayînkirina qeyûmên ser şaredariyên Mêrdîn, Batman û Xelfetiyê re xebatên kurdî li şaredariyan hat sekinandin û beşa kurdî ya malperên şaredariyan jî ji holê hatin rakirin.
Ji ber polîtîkaya asîmîlasyonê ya ku sed sal in li ser kurdan berdewam dikin, kurd yanî zarokên kurdan ji mafê perwerdehiya zimanê zikmakî bêpar dimînin.
Daxwaz û serlêdanên kurdan ên ji bo dawî li polîtîkaya asîmîlasyonê were û perwerdehiya bi zimanê zikmakî nayê qebûlkirin. Di çend salên dawî de her çiqas kurd bi tevî hemû sazî û dezgehên xwe ve, daxwaz dikin ku zimanê kurdî bibe zimanê perwerdehiyê û zimanê fermî jî lê ev daxwaz tê redkirin û nayê pejirandin. Lê kurd mîna “xeta sor” li zimanê xwe dinêrin û tevî ewqas polîtîkayên asîmîlasyonê jî rê nedan ku zimanê kurdî tune bibe.
Hevberdevkê Komîsyona Çand, Huner û Ziman a DEM Partiyê Heval Dilbihar têkildarî astengî û qedexeyên li ser ziman ji Ajansa Welat (AW) re axivî.
Têkoşîna ji bo Kurdî
Dilbihar bi bîr xist ku bi sedan sal in li ser zimanê kurdî êrişên gelek mezin pêk tên û wiha got: “Qedexeyên mezin pêk hatin. Dorpêçkirin û helandin û ji holê rakirina zimanê kurdî tu caran bi dawî nebû. Tevî vê jî gelê kurd di nava vê têkoşîna xwe ya 50 salên dawî de, daxwaza desthilatdarên ku xwestin kurdî ji holê rakin, di qirika wan de hişt. Qedîmbûn û têkoşîna gelê kurd, zimanê kurdî heta îro parastiye. Zimanê kurdî yek ji zimanê herî qedîm û dewlemend ê dîrokê û yê cîhanê ye. Diviyabû ku li hemberî têkoşîna 50 salan rewşa zimanê kurdî gelek baştir bûya.”
‘Maden ew yekin em di nava xwe de fermî bikin’
Heval Dilbihar da zanîn ku niha jî bênavber û bi awayek tund li ser zimanê kurdî, gelek êriş hene û axaftina xwe wiha domand: “Polîtîkayên nûjenkirî yên ji holêrakirina zimanê kurdî di dewrê de ne. Heke gelê kurd li her derê têkoşîna xwe ya zimanê kurdî bilind bike û gelê kurd bi zimanê xwe biaxive, wê zimanê kurdî di roja me ya îro de gelek geş bibe. Desthilatdar niha bi tu awayî naxwazin zimanê kurdî azad bibe û bigihîje xwedî statuyekî. Madem wisa, divê em kurd li her çar milên Kurdistanê, bi taybetî jî li bakurê Kurdistanê û li Ewropayê, li her cihek ku kurdek lê dijî, em di navbera xwe de zimanê kurdî bikin xwedî statu. Em di navbera xwe de perwerdehiya zimanê kurdî bidin binecihkirin. Em di navbera xwe de zimanê kurdî bikin zimanekî fermî. Em siyaseta xwe, xizmetên xwe, hemû dan û standinên xwe yên polîtîk, yên civakî yên entelektuelî em bi zimanê kurdî bikin.”
Xwebûna Kurdan: Kurdî ye
Heval Dilbihar dibêje, “Bi rastî jî ziman rûmeta me ye. Zimanê kurdî rûmet, hebûn, xwebûna gelê kurd e” û axaftina xwe wiha berdewam kir: “Ziman tenê ne alav û amûrekî ragihandinê û lihevkirinê ye. Hemû kodên çand, felsefe û dîroka kurdan, hemû nirxên kurdan di nav xwe de dihewîne. Ji ber vê çendê jî xwedîlêderketina zimanê kurdî, xebat û berpirsiyarekî wîjdanî, însanî, neteweyî, civakî, gerdûnî û xwebûnî ye. Em teqez ji nav û avê zêdetir girîngiyê bidin zimanê kurdî.”
‘Divê partiyên Kurd xwe di pêjinga Kurdî de derbas bikin
Heval Dilbihar ji bo pêşnexistina ziman rexne li qada siyaseta kurdan jî dike û wiha pêde çû: “Qada siyasî ya kurdan jî bi awayek wêrekî û zelal hemû kêmasî û nebesiyên xwe yên di her mijaran de bibîne. Qada siyasî ya kurdan, helbet di serî de DEM Partî û hemû partiyên din ên kurdan divê xwe di bêjinga têkoşîna dîroka kurdî de derbas bikin. Gelek êriş û zextên desthilatdaran li ser zimanê me heye, lê wezîfe û berpirsiyariya partiyên kurdan ew e ku têkoşîna çand û ziman jî li her derê belav bikin. Di vê mijara çand û zimanê kurdî divê em wek qada zimanê kurdî bi rexnedayîn nêzîkî xwe bibin. Peywîra me ya yekemîn ew e ku em hem li dijî pergala desthilatdar têkoşîna parastin û pêşvebirina zimanê kurdî li her derê berfirehtir bikin. Hem jî di nava mekanizmayên partiya xwe de hemû xebatên xwe bi kurdî bikin. Bi taybetî jî li Kurdistanê û li her cihê ku kurd lê dijîn. Divê siyasetmedarên me di hemû xebatên li Kurdistanê de hemû siyaseta xwe bi zimanê kurdî bikin.”
‘Qeyûm nûjenkirina înkara kurdî ye’
Heval Dilbihar bal kişand ser tayînkirina û qeyûman bi van tayînkirinan re jiholêrakirina xebatên bi kurdî û got: “Qeyûm rêbazek e. Rêbazeke encama komara dewleta Tirk a sedsalî ye. Ev komar li ser tunehesibandin, pişaftin, qedexekirin û ji holêrakirina ziman û çanda kurdî û zimanên neteweyên din hatiye avakirin. Ev sedsale ev polîtîka didome. Qeyûm nûjenkirina rêbazeke hewldanên berdewamkirina qedexekirin, dorpêçkirin, helandin û di nava demê de ji holêrakirina zimanê kurdî ye.
Dema qeyûm şaredariyên me dagir dikin, ewilî êrişî zimanê kurdî dikin. Di tayînkirina qeyûmên dawî yên danîn ser şaredariyên Mêrdîn, Êlih û Xelfetiyê, pêşî êrişî zimanê kurdî kirin. Malperên şaredariyê yên bi kurdî girtin. Qeyûm encama polîtîkaya desthilatdariya sedsalî ye.”
Statuya ziman
Dilbihar herî dawî jî bal kişand ser statuya zimanê kurdî û wiha got: “Divê em bi têkoşînek hin berfirehtir û xurttir vê desthilatdariyê ango dewletê neçar bikin ku ji bo fermîkirin û statuya zimanê kurdî gav biavêjin.”
