Şirnex – Çemê Hêzil yek jî çemê mezin ê navçeya Qilebanê ye. Ava wê heta başurê Kurdistanê diherike. Li wir tev li çemê Dîcleyê dibe û derbasî Korfeza Basrayê dibe. Ji ber ku 7 bendav li navçeya Qilebanê hatine çêkirin ev çemê bi heybet ziwa dibe.
Navçeya Qilebanê ya Şirnexê bi bi xweza û ava xwe dewlemend e. Li navçeya Qileban newal û çem pir in. Ji ber vê yekê kaniyên avê jî zêde ne. Newala Robozik, Çemê Robozik, Newala avgarî, Çemê Behrancî, Çemê Havan, Newala Hîlal û Heft Borî li ser axa Qilebanê cih digirin. Çem û newalên Qileban ji bo welatiyên herêmê û welatiyên derdorê ji aliyê çavkaniya avê ve pir girîng e. Çem û newalên ji Qilebanê dest pê dikin heta Başurê Kurdistanê û li wir jî tevlî çemê Dîcleyê dibin û heta Korfeza Basrayê diherike.
Av û çemên Qilebanê bi bendavan hatiye fetisandin. Ji ber bendavan ava çem sal bi sal zuha dibe. Li ser vê axê 7 bendav ji aliyê Karê Avê ya Dewletê (DSÎ) hatiyê çêkirin. Ev bendav bandoreke xerab li ser herikîna avê çêdikin. Bi kêmbûna çavkaniya avê re newal û çem zuha dibin. Welatiyên ku bi cotkarî debara xwe dikin ji ber zuhabuna newal û çeman edî nikarin çandiniyê bikin. Ava vexwarinê jî kêm dibe. Ji ber bendavên zêde avhewaya herêmê jî xera dibe û gelek caran ji ber barana zêde lehî radibe.
Ava çem dimiçiqe
Çemê Hêzil, Newala Robozik, Çemê Robozik, Newala avgarî, Çemê Behrancî, Çemê Havan û Newala Hîlal li Qilebanê çavkaniyên avê yên herî mezin in. Ji ber bendavên zêde ava van çeman sal bi sal zuha dibe. Welatî diyar dikin ku çemê Hêzil heta gir bilind dibû, lê piştî bendavan her ku diçe kêm dibe. Kêmbûna avê ji şopa herikînê jî diyar dibe ku sal bi sal kêm bûye. Kevirên berê di nava avê debûn, êdî derketine ser ruyê avê. Sal bi sal herikîna avê û qeysa avê kêm dibe. Weladî diyar dikin ku çem pir kêm bûye.
Çavkaniya herî mezin e
Çemê Hêzil çavkaniya avê ya herêmê ye. Çemê Hêzil weke çemê Navneteweyî tê dîtin. Gelek caran ji ber avê di navbera başûrê Kurdistanê, Iraq û Tirkiyeyê de qeyran rû dide. Ji ber Tirkiye bi bendavan avê kêm dike, rê li pêşiya qeyrana di navbera Tirkiye û Iraqê de vedike. Hêzil bi Kurdî tê qateya ava bi coş. Ji ber zuhabûna avê ev ava bi hêz û coş êdî wateya navê xwe winda kiriye. Ji ber av kêm dibe û zuha dibe, êdî gelek cureyên masî û sewalên di avê de dijîn jî tune dibin. Çemê ku heta niha çavkaniya gelek zindiyên li ser xwezayê bûn, êdî wate û girîngiya xwe winda dike. Bi taybet ji bo welatiyên Qilebanê ku piraniya wan debara xwe bi sewalkarî û çandiniyê dikin bandoreke mezin a neyînî li ser jiyana wan dike. Her ku ava çem kêm dibe, fêkî û nebatên li der û dora çem tên çandin jî kêm dibin. Kêmbûna avê bereketa herêmê jî kêm dike. Ew jî dibe sedema koçberiya welatiyan. Heke çêkirina bendavan bidome, dê çem bi temamî bimiçiqe.
